Somberheid over tribunaal na reeks van vrijspraken

Terwijl de vrijspraak, twee weken geleden, van de Kroatische generaal Ante Gotovina en politiecommandant Ante Markac nog nadreunt op de Balkan, volgde gisteren een nieuwe klap: de vrijspraak van Ramush Haradinaj, oud-guerrillastrijder en oud-premier van Kosovo. Hij werd door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag in hoger beroep vrijgesproken van oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

Bij de oprichting van het tribunaal, in 1993, was de hoop dat dit zou zorgen voor berechting van de grootste misdadigers, genoegdoening voor slachtoffers, en een onomstreden feitenrelaas over het uiteenvallen van de Joegoslavische federatie. Die wens is niet uitgekomen.

Het tribunaal werkt naar sluiting toe. Er zijn mensen opgepakt en veroordeeld. Er is naar getuigen geluisterd. Regionale rechtbanken zijn onder begeleiding van het tribunaal, opgericht door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, geprofessionaliseerd. Maar nog steeds zijn er vele versies van hetzelfde verhaal. Nog steeds vindt eenieder voldoende aanknopingspunten voor zijn eigen waarheid. Nog altijd is de crimineel van de een de held van de ander.

Van ex-generaal Ante Gotovina, die na zijn vrijspraak als een held werd onthaald in Kroatië, wordt gezegd dat hij een belangrijke politieke rol kan gaan spelen. Hetzelfde geldt voor ex-premier Haradinaj: de kans is niet gering dat hij binnen een paar jaar opnieuw Kosovo gaat leiden.

In Servië is onthutst gereageerd op de vrijspraak van Haradinaj. In 2008 werd hij ook al vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs maar een beroepsrechter bepaalde dat het proces deels moest worden overgedaan. De VN-aanklagers hadden destijds veel moeite om getuigen naar Den Haag te krijgen omdat die werden bedreigd. De rechters sloten de zaak af voordat de aanklagers twee cruciale getuigen naar Den Haag konden halen. De beroepsrechter noemde dat al eerder een „gerechtelijke dwaling”.

Binnen het bureau van de aanklager heerst nog steeds ongeloof. Ruim twintig jaar na het begin van de oorlogen lijkt het alsof de hoofdrolspelers maar niet uit beeld willen verdwijnen. Ze gaan hooguit dood, zoals Slobodan Milosevic en Franjo Tudjman. Een deel van de leiders van toen zijn de politici van nu. De slachtoffers en hun nabestaanden worden daardoor dagelijks aan hun leed herinnerd. Servië heeft een president die lang de plaatsvervanger was van oorlogshitser Vojislav Seselj, die nu wordt berecht in Den Haag. De huidige premier is de oud-woordvoerder van Slobodan Milosevic.

Mensenrechtenactivisten in de regio, die altijd tegen de stroom in het werk van het tribunaal hebben verdedigd, worstelen met hun reactie. Ze hielden zich bij het Gotovina-vonnis op de vlakte en benadrukten dat de slachtoffers van geweld niet mogen worden vergeten. Wellicht kan niet worden bewezen dat Gotovina en Markac oorlogsmisdaden begingen. Dat neemt niet weg dat er wel degelijk misdaden zijn gepleegd. Daar ligt nog een taak voor de regionale rechtbanken, die de afgelopen jaren al een veel grotere rol zijn gaan spelen in het vervolgen van oorlogsmisdadigers.

    • Marloes de Koning
    • Cees Banning