Republikeinen keren zich tegen mister Antitax

Lobbyist Grover Norquist aanvaardt na jaren succes niet dat Republikeinen nu zijn eed tegen hogere belastingen afzweren. Hij wil de ‘muiterij’ temmen.

WASHINGTON, DC - NOVEMBER 28: Grover Norquist, president of Americans for Tax Reform, speaks during a Politico Playbook Breakfast November 28, 2012 at the Newseum in Washington, DC. Norquist is known for advocating the "Taxpayer Protection Pledge," which 95 percent of Republicans in Congress signed, promising to oppose all tax increases, but some prominent legislators are now publicly wavering on their commitment to it. Alex Wong/Getty Images/AFP == FOR NEWSPAPERS, INTERNET, TELCOS & TELEVISION USE ONLY == AFP

Jarenlang sidderden Republikeinen als ze de naam Grover Norquist hoorden. De excentrieke conservatieve leider kon carrières maken, maar brak ze even gemakkelijk. Zijn organisatie Americans for tax reform (Amerikanen voor belastinghervorming) legde alle Republikeinen in Washington of in de staten een verklaring voor, waarin ze moesten beloven nooit mee te werken aan hogere belastingen. Vrijwel iedereen tekende, twintig jaar lang, tot aan president George W. Bush toe.

Maar opeens heeft het tij zich gekeerd tegen Grover, zoals iedereen hem in Washington noemt. Sinds de Republikeinse verkiezingsnederlaag van 6 november en het begin van de taaie onderhandelingen met de Democraten over de zogeheten begrotingsafgrond van 1 januari keert de ene na de andere Republikein zich van Norquist en zijn eed af. Dat soms met openlijke scheldpartijen. Alsof de partij zich ontdoet van jarenlang opgekropte frustraties over de macht van Norquist.

Prominente Republikeinen als John McCain, Jeb Bush en Lindsey Graham zeiden deze week dat het ondertekenen van een eed om nooit belastingen te verhogen niet alleen dom is, maar ook gevaarlijk. De Verenigde Staten hebben inmiddels een staatsschuld van circa zestien biljoen dollar. Democraten en Republikeinen proberen gezamenlijk manieren te vinden om te bezuinigen. Lukt ze dat niet, dan gaat op 1 januari een enorm pakket aan verplichte bezuinigingen en belastingverhogingen in werking.

In die context, vinden ze, is het niet meer verantwoord om hogere belastingen taboe te verklaren. John Boehner, die als fractievoorzitter van het Huis van Afgevaardigden de onderhandelingen voert, zei een dag na de verkiezingen dat hij hogere belastingen niet langer wil uitsluiten. Daarmee verklaarde hij de eed van Norquist in feite dood.

De 56-jarige Grover Norquist is al sinds zijn tienerjaren actief in de Republikeinse partij. Hij was vrijwilliger voor Richard Nixon en richtte in 1985, in de jaren van Ronald Reagan, zijn lobbyorganisatie op. Norquist is een bewonderaar van Reagan en lobbyde lange tijd voor het stichten van Reagan-parken en Reagan-wegen overal in het land. Reagan verhoogde de belastingen keer op keer, maar Norquist wist de kijk van zijn partij op belastingen in deze jaren te veranderen. Mensen moeten weten, zei hij eens, dat een Republikein nooit de belastingen verhoogt. De overheid moet, als ze geld tekort komt, maar bezuinigen.

Norquist liet vanaf de jaren negentig vrijwel alle Republikeinse volksvertegenwoordigers zijn (korte) verklaring tekenen. Wie meewerkte, kon op Norquists steun rekenen bij de dure voorverkiezingen in hun eigen staat. Ook grote ondernemingen als Phillip Morris en Pfizer steunden zijn organisatie.

Zonder dat hij ooit aan één verkiezing meedeed, gold Norquist al snel als de machtigste Republikein in Washington. Uitnodigingen voor zijn woensdagse ontbijtsessies zijn goud waard. Hij is goed bevriend met George W. Bush, en adviseerde hem over belastingverlagingen. Ironisch genoeg zijn het juist die verlagingen die dreigen te verdwijnen als de Republikeinen geen overeenstemming bereiken met de Democraten over de begrotingsafgrond. Na de verkiezing van Obama steunde Norquist de opkomst van de Tea Party, een activistische vleugel in zijn partij die tegen belastingen en overheidsinvloed strijdt. De Tea Party hield het onderwerp op de agenda.

Op een belangrijk punt heeft hij altijd afgeweken van politieke geestverwanten aan de rechterkant van de partij. Norquist is fel tegen het politiseren van islamkritiek. Hij is getrouwd met de van geboorte islamitische Samah Alrayyes.

De recente breuk van de ene na de andere Republikein met Norquist gaat om meer dan een gebroken belofte. Norquist is het symbool van een richting die steeds minder weerklank vindt in de partij. Veel Republikeinen vinden dat ze zich in een extreme, en uiteindelijk onhoudbare positie hebben laten dwingen. De kiezer strafte de partij met een nederlaag in de presidents- en Senaatsverkiezingen. Alleen het Huis van Afgevaardigden wisten ze te behouden.

Norquist zelf zei deze week tegen The Wall Street Journal dat hij de Republikeinse muiterij zal bezweren. „Al twintig jaar proberen Democraten dit. Het is nooit gebeurd. Dit is niet mijn eerste rodeo.”