Hippe conclusies

Er vallen verschillende conclusies te trekken uit het eindrapport van de commissie-Levelt die onderzoek heeft gedaan naar de wetenschappelijke integriteit van Diederik Stapel, maar een van de voornaamste is wellicht dat sociale psychologie helemaal geen wetenschap is.

Niet dat die conclusie echt als een verrassing kwam. Wie een beetje verstand heeft van wetenschap, had al lang door hoe het er bij die jongens aan toe gaat. Je verzint een hippe conclusie over een onderwerp dat ‘in’ is en het liefst een beetje aansluit bij de actualiteit. Dat eerste valt goed bij je vakbroeders en dat tweede bij de media, die je hard nodig hebt om de relevantie van je onderzoek aan te tonen en daarmee je onderzoeksbudget veilig te stellen. Mensen die in een rommelige omgeving werken zijn vaker racistisch. Vleeseters vertonen vaker hufterig gedrag. Dat soort correlaties. Je kunt ze zelf verzinnen. Mannen die slobbertruien dragen vinden nivelleren een feest. Wie in Sinterklaas gelooft, is gemiddeld gelukkiger. Ga zo maar door. En vervolgens ga je naar die conclusie toe redeneren en als het echt niet anders kan, doe je een onderzoekje met een handjevol proefpersonen. Als je je experiment maar vaak genoeg herhaalt, zitten er altijd wel een paar tussen die je conclusie bevestigen. Vaktijdschrift blij, peer reviewer blij, media blij, iedereen blij.

Wat dat betreft is het een beetje hypocriet om Stapel nu opeens de zwartepiet toe te schuiven. Hij deed gewoon mee met het spelletje en speelde het alleen een beetje beter dan de meeste anderen.

Ook om een andere reden is dat hypocriet. Als je steeds minder geld beschikbaar stelt voor wetenschappelijk onderzoek en dat bovendien vrijwel uitsluitend doorsluist naar een paar zogenaamde topsectoren – en tegelijk heel hard roept dat alles ‘excellent’ moet zijn en dat onderzoekers worden beoordeeld op hun resultaten– dan moet je niet raar opkijken als onderzoekers de conclusie trekken dat je met degelijk, fundamenteel onderzoek, dat soms jaren kan vergen, een dief bent van je eigen portemonnee en een belemmering vormt van je eigen carrière. In een dergelijk klimaat wordt de verleiding wel heel erg groot om snel te scoren met hippe conclusies.