Tentenkamp asielzoekers ontruimd. Het land uit, de straat op of detentie?

Vanochtend is het tentenkamp van uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam ontruimd. De illegalen in het tentenkamp in Amsterdam moeten het land uit. Maar ze willen niet en ze gaan niet. Wat nu?

Bewoners van het tentenkamp in Amsterdam werden vanochtend één voor één gefouilleerd en gearresteerd. Foto ANP Bewoners van het tentenkamp in Amsterdam werden vanochtend één voor één gefouilleerd en gearresteerd. Foto ANP

Vanochtend is het tentenkamp van uitgeprocedeerde asielzoekers in Amsterdam ontruimd. De illegalen in het tentenkamp in Amsterdam moeten het land uit. Maar ze willen niet en ze gaan niet. Wat rest zijn drie scenario’s: de straat op, vreemdelingendetentie of toch vertrekken.

NRC-integratieredacteur Sheila Kamerman legt de scenario’s aan ons uit.

Scenario 1) De straat

De asielzoekers die vanochtend hebben besloten alsnog vrijwillig te vertrekken, hebben geen recht op opvang. Want dat recht hebben ze eerder afgewezen. Dus deze mensen komen op straat te staan. Ze hebben echt een beroerde positie. Een deel klopt aan bij opvanginstellingen zoals de Pauluskerk in Rotterdam. Maar dat soort centra zitten overvol. Ook proberen ze onderdak te vinden in hun eigen gemeenschap. Maar de meeste hebben in asielzoekerscentra geen netwerk opgebouwd om op terug te vallen. Dit is waar gemeenten ook altijd bang voor zijn: dat ze dan op straat gaan zwerven en overnachten op stations, in winkelcentra, noem het maar op.

Scenario 2) Vreemdelingendetentie

De illegalen die vanochtend zijn opgepakt lopen het risico in vreemdelingendetentie te komen. Vreemdelingendetentie is een afschuwelijke situatie. Het regime is daar een stuk strenger dan in de gewone gevangenis: met twee, vier of acht mensen op een cel, nauwelijks activiteiten, een keer in de week bezoek en nauwelijks contact met de buitenwereld via internet of telefoon. Daarbij komt: een opgesloten illegaal weet niet hoelang hij daar moet blijven zitten. Het kan twee weken zijn, maar ook acht maanden. In Nederland geldt geen limiet en daar is dan ook veel kritiek op. Je kunt er echt lang zitten en uiteindelijk toch weer op straat eindigen. In vreemdelingendetentie wordt geprobeerd om de mensen uit te zetten. Maar in veel gevallen lukt dat niet (zie hieronder).

Scenario 3) Terug naar het land van herkomst

Sommigen vertrekken daadwerkelijk, maar een deel kan niet eens weg, ook al zouden ze dat willen. Hun landen van herkomst erkennen hen niet als onderdaan en geven geen inreispapieren. Een deel durft niet, omdat hun land te gevaarlijk is. Veel Somaliërs in de tentenkampen bijvoorbeeld zijn banger voor hun eigen land dan voor de kou en regen in Nederland. Dat geldt ook voor de Irakezen in het kamp. Irak accepteert alleen mensen die vrijwillig terugkeren. En dus blijven de meeste. En dan staan ze naar verloop van tijd weer op straat. Er is gewoonweg geen oplossing voor dit probleem. Met de huidige regelgeving raak je nooit verlost uit deze houdgreep.

Wanneer wordt eigenlijk wél asiel verleend?

Nederland verleent asiel aan vreemdelingen die in hun eigen land gevaar lopen, bijvoorbeeld omdat ze worden vervolgd vanwege ras, geloof, nationaliteit of politieke overtuiging. Ook gezinsleden van vluchtelingen kunnen worden toegelaten. Het is onbekend hoeveel illegale vreemdelingen er in Nederland zijn, meestal spreken we over honderdduizend mensen. Een deel daarvan komt illegaal naar Nederland om te werken en vertrekt uit zichzelf binnen een paar maanden, of hooguit een paar jaar.

Maar de meeste gaan niet. Ook niet als illegaliteit strafbaar wordt gesteld, zoals kabinet-Rutte II wil. Daarmee worden feitelijk alle illegalen criminelen, met als overtreding het feit dat ze er zijn. Eigenlijk is het beleid nu om ze uit te roken. Illegalen krijgen geen bescherming en faciliteiten aangeboden om hen het leven zuur te maken. Ook gemeenten mogen illegalen officieel niet opvangen. De Nederlandse regering houdt zich streng aan de regels, maar schiet daarbij haar doel voorbij. Want blijven doen ze toch wel.