De sociale psychologie is een kaartenhuis

Het eindrapport over de affaire- Stapel deelt een harde klap aan de wetenschap uit. Veel was al bekend. De coryfee die een machtspositie verwierf, junioronderzoekers manipuleerde en de hele beroepsgroep bedroog. Daar komt nu een dimensie bij. Van de héle beoefening van de sociale psychologie klopt weinig. Aan de deugdelijkheid van alle reviewprocedures kan worden getwijfeld. Aan het vakgebied „kleven aspecten die uit het oogpunt van wetenschappelijkheid en wetenschappelijke integriteit ongelukkig of zelfs onjuist” zijn. Dat komt dicht bij een afwijzing van een hele wetenschap.

Beoordelaars van internationale tijdschriften suggereren auteurs onwelgevallige informatie weg te laten, experimenten te antedateren of anderszins de kluit te belazeren. Als er maar een „mooi, kort, bondig verhaal” uitkwam. Dat lijkt meer op slechte journalistiek dan op wetenschap. De commissie concludeert dat de „kritische functie van de wetenschap op alle niveaus faalde”. De rot zit diep.

De publicaties van Stapel bevatten zo veel onmogelijkheden, merkwaardigheden en slordigheden dat ze hadden moeten worden opgemerkt. Om te beginnen bij de zeventig co-auteurs. Maar ook zij die ver buiten de machtssfeer van Stapel werkten, waren doof en blind. In de sociale psychologie bestaat er geen functionerende controle of sanctionering.

Wat zegt dit over dit vakgebied? Hoewel Levelt c.s. een helder, onverbloemd rapport schreven, schrikken zij terug voor conclusies. Met het neologisme ‘slodderwetenschap’ wordt verbloemd dat het behalve om onbekwaamheid feitelijk om corruptie gaat. Veel co-auteurs van Stapel bleken met elementaire statistiek onbekend. Er was sprake van statistische desinteresse en incompetentie, die door de auteurs niet als een probleem werden gezien. De sociale psychologie blijkt een vakgebied met „een cultuur waarin op slordige, selectieve en niet-kritische wijze met onderzoek en data werd omgegaan”. En waarin „fundamentele regels van ordentelijk wetenschappelijk onderzoek” routineus werden geschonden. Dat is ernstiger dan sloddervosserij.

Het is ook de echte oorzaak waardoor Stapel zijn gang kon gaan. De sociale psychologie als wetenschap is een kaartenhuis, een toren van Babel, die zeer nodig moet worden gesaneerd. De conclusies zijn zó ernstig dat ze ook buiten dit vakgebied gehoord moeten worden. En de aanbevelingen zó eenvoudig dat ze eigenlijk gênant zijn. Als dit in de sociale psychologie kan, waarom dan ook niet elders? Het vertrouwen van de burger in de integriteit van de wetenschap staat op het spel.