Straks ook verplicht van huisarts wisselen?

Accountants zijn een beroepsgroep die in de aanloop naar de kredietcrisis (2008) collectief gefaald heeft. Maar niet als enige. Ook financiële toezichthouders en commissarissen bij geldgiganten die moesten waken voor excessen en ongefundeerd vertrouwen, stonden erbij en keken ernaar.

Vandaar dat zij na de crisis onder vuur kwamen. Centrale banken zijn onder politieke regie gereorganiseerd. Dat leidde hier tot de benoeming van ‘buitenstaander’ Klaas Knot als president van De Nederlandsche Bank en, deze week, van buitenlander Mark Carney, een Canadees, als governor van de Bank of England. Commissarissen bij financiële instellingen staan onder druk van toezichthouders om kennis en controle te intensiveren.

Nu zijn in Nederland ook de accountants aan de beurt. De Eerste Kamer debatteerde deze week over wetgeving die nog sporen draagt van boekhoudschandalen aan het begin van deze eeuw (Ahold, Shell) en van de kredietcrisis. Politici willen accountants twee opmerkelijke verboden opleggen. Eén: geen advieswerk voor ondernemingen waarvoor zij de boeken controleren en daarover een goedkeurende verklaring afleggen. Twee: een verbod om langer dan acht jaar de boekencontrole te doen. Daarna moet de klant een ander accountantskantoor kiezen.

Het verbod op advieswerk heeft een onverbiddelijke logica. Wie intensief een bedrijf adviseert en optrekt met het topkader moet niet ook de boeken controleren, al zijn die afdelingen formeel gescheiden. Je zal maar op een fraudevermoeden stuiten. Je voelt de druk oplopen om de zaak níét aan te kaarten bij Justitie en om de fijne en profijtelijke relatie níét op het spel te zetten. Die dubbelrol kan een accountant zich niet permitteren. Hij heeft een cruciale rol in het maatschappelijke verkeer. Een vertrouwensfunctie. De geldschieters, schuldeisers, leveranciers en medewerkers van een onderneming vertrouwen erop dat hij zonder andere belangen vaststelt of de cijfers deugen of niet. Juist grote banken die verschillende klanten denken te kunnen dienen (bedrijven, grote en kleine beleggers, hun eigen portemonnee) komen in de spagaat van vertrouwensverlies. Accountants moeten geen advies geven. Adviseurs moeten geen accountant spelen.

De verplichte roulatie van accountants is echter een onzinnige eis. Hoe reageert u als er een wet komt dat u elke acht jaar van huisarts moet wisselen? Omdat is gebleken dat sommige huisartsen zich teveel vereenzelvigen met de gezondheid van hun patiënt en hem of haar door dik en dun steunen. En zelfs kostenloos advies geven. Goeie kans dat u zegt: dat is een huisarts naar mijn hart, waarom moet ik hem of haar inruilen?

Maar vertrouwt u ook het advies van uw huisarts? Ja, als en zolang u erop vertrouwt dat hij u naar eer en geweten adviseert en daarbij alleen aan uw belang denkt. Want u wilt niet dat hij extra financiële belangen heeft die u niet kent, bijvoorbeeld bij een recept, bij de verwijzing naar een specialist of in de verzekering dat u moet meedoen met het Elektronisch Patiëntendossier. U wilt openheid over eventuele (financiële) belangen. Bij de huisarts. Bij de accountant. Rouleren is een tandeloze tijger. Wie faalt en het vertrouwen beschaamt moet uit zijn functie wordt gezet. Vergroot de pakkans. Dat is de beste stok achter de deur.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.