Palestijnen krijgen hogere VN-status. Wat zijn daarvan de gevolgen?

De Palestijnse president Abbas vroeg vorig jaar om volwaardig lidmaatschap van Palestina bij de VN. Foto AFP / Timothy A. Clary

De Palestijnse president Abbas vraagt de VN vandaag de diplomatieke status van de Palestijnen te verhogen. Dat gaat hem lukken, maar wat betekent de verhoging precies? En verandert het iets aan het vastgelopen vredesproces met Israël? Vier vragen en antwoorden.

Wat betekent die diplomatieke opwaardering precies?

Omdat Palestina nog geen onafhankelijke staat is, wordt het Palestijnse volk bij de VN in New York vertegenwoordigd door de Palestijnse Autoriteit. Dit orgaan, in 1994 opgericht als onderdeel van de Oslo-akkoorden tussen Israël en de Palestine Liberation Organization (PLO), wordt gedomineerd door de gematigde Fatahpartij en geldt als de officiële vertegenwoordiger van het Palestijnse volk. Hamas, dat momenteel Gaza bestuurt, is overigens geen onderdeel van de Palestijnse Autoriteit. Daarom voelen veel Palestijnen zich niet door de Palestijnse Autoriteit vertegenwoordigd.

De PA heeft bij de VN op dit moment de status van ‘waarnemende entiteit’. Vorig jaar probeerde president Abbas Palestina te laten erkennen als volwaardig lid van de VN. Dat lukte niet, omdat de VS dreigden hun veto uit te spreken in de VN-Veiligheidsraad. De stemming van vandaag vindt plaats in de Algemene Vergadering en daar heeft geen enkel land vetorecht. Abbas probeert van Palestina nu een ‘staat die geen lid is’ te maken, een VN-status die ook het Vaticaan heeft.

Waarom willen de Palestijnen eigenlijk een hogere status? De Palestijnse Autoriteit strijdt voor diplomatieke opwaardering omdat het meer internationale steun wil voor zijn standpunt dat de Palestijnen recht hebben op een staat gebaseerd op de grenzen van 1967, met (Oost-)Jeruzalem als hoofdstad. Een staat zonder Israëlische aanwezigheid. Feitelijk kunnen de VN overigens geen staten erkennen en doen alleen andere staten of regeringen dat.

Wat schieten de Palestijnen op als ze na vandaag ‘staat die geen lid is’ zijn? Deze status wordt gezien als impliciete erkenning van de Palestijnse staat en geeft de Palestijnen betere toegang tot internationale instanties als de Wereldbank en het Internationaal Strafhof. Zo zouden ze bij het Strafhof politieke en militaire leiders van Israël kunnen aanklagen. Dat is iets waar Israël zeer voor vreest.

Op de Westelijke Jordaanoever betuigden Palestijnen deze week hun steun voor de diplomatieke inspanningen van president Abbas. Foto Reuters / Marko DjuricaOp de Westelijke Jordaanoever betuigden Palestijnen deze week hun steun voor de diplomatieke inspanningen van president Abbas. Foto Reuters / Marko Djurica

Wat vindt Israël van de Palestijnse stap naar de VN?

De Israëlische regering is fel gekant tegen een hogere diplomatieke status voor de Palestijnen. Zij zien de ‘eenzijdige’ stap van de Palestijnse Autoriteit als belemmering voor het vredesproces. Van een vredesproces is geen sprake meer sinds de Palestijnen vorig jaar de onderhandelingen staakten, omdat Israël doorging met de bouw van nederzettingen in de Palestijnse gebieden. Nadien zijn geen serieuze pogingen ondernomen om de gesprekken weer op gang te brengen.

Israël blijft ondanks het vastgelopen vredesproces van mening dat alleen directe onderhandelingen met de Palestijnse Autoriteit tot vrede kunnen leiden. De Palestijnse gang naar de VN zou beide partijen alleen maar verder van elkaar verwijderen, vindt de regering-Netanyahu. De Israëlische premier heeft Abbas de afgelopen jaren herhaaldelijk aangeboden zonder voorwaaren vooraf weer om tafel te gaan. De Palestijnse president weigert dat echter vanwege de nederzettingenbouw.

Overigens was Israël vorig jaar meer bevreesd voor de VN-erkenning van de Palestijnen dan dit jaar. Toen werd gevreesd dat een succesvolle poging ‘staat die geen lid is’ te worden tot grote betogingen in de Palestijnse gebieden kon leiden. Nu lijkt die kans kleiner omdat de verhoging minder vergaand is en er van een revolutionaire sfeer op de Westoever ook geen sprake lijkt.

De Israëlische premier Netanyahu is fel tegen een hogere VN-status voor de Palestijnen. Foto Reuters / Gali TibbonDe Israëlische premier Netanyahu is fel tegen een hogere VN-status voor de Palestijnen. Foto Reuters / Gali Tibbon

Wat vinden Hamas, de VS, Nederland en de rest er eigenlijk van?

De verwachting is dat een overgrote meerderheid van de 193 VN-lidstaten voor de verhoging van de Palestijnse status zal stemmen. Meer dan 130 landen hebben Palestina al bilateraal als staat erkend. Vooral in de islamitische wereld en in de Derde Wereld kan het verzet van het Palestijnse volk tegen de Israëlische bezetting op veel steun rekenen. Grote landen als Rusland, China en India hebben laten weten de stap van de Palestijnen te steunen.

De Verenigde Staten zijn tegen een hogere status van de Palestijnen omdat zij net als Israël vinden dat een Palestijnse staat alleen gerealiseerd kan worden door middel van directe vredesonderhandelingen. Een aantal grote Europese landen, waaronder Frankrijk, neemt een andere positie in en gunt de Palestijnen hun diplomatieke succesje. Het is nog niet zeker wat Groot-Brittannië gaat doen. Nederland volgt de lijn van Amerika en zal tegen de verhoging stemmen. Minister van Buitenlandse Zaken Timmermans (PvdA) zei onlangs dat het verhogen van de Palestijns status “ontijdig en onverstandig” is.

De positie van Hamas, de rivaal van de Palestijnse Autoriteit die in Gaza aan de touwtjes trekt, is deze week opmerkelijk genoeg veranderd. Hamas, dat meer ziet in gewapend verzet tegen Israël dan in de diplomatieke weg, zei vorig jaar dat het geen genoegen neemt met een Palestijnse staat “op de 22 procent van het land van het oude Palestina”. Begin deze week belde de Hamasleider president Abbas echter op met de mededeling dat hij nu ook de steun van de islamitische beweging heeft.

Zal de hogere Palestijnse status grote gevolgen hebben?

Aan de situatie in de Palestijnse gebieden zal de hogere diplomatieke status voor de Palestijnse Autoriteit weinig veranderen. Hoewel de Palestijnen betere toegang krijgen tot internationale organisaties, zal de Israëlische bezetting er niet opeens door eindigen. De verwachting is ook niet dat vredesonderhandelingen door de internationale erkenning dichterbij zullen komen.

Mogelijk negatieve gevolgen voor de Palestijnen zijn er ook. Het Amerikaanse Congres, dat Israël nog onvoorwaarderlijker steunt dan de Amerikaanse regering, dreigt met het stopzetten van een deel van de hulp aan de Palestijnen. Dat kan problematisch zijn omdat de Palestijnse Autoriteit al in geldnood zit. De VS zetten begin deze maand hun bijdrage aan VN-organisatie Unesco stop toen de Palestijnen als volledig lid werden toegelaten.

Israël heeft de afgelopen tijd ook met anti-Palestijnse maatregelen gedreigd, zoals het niet betalen van belastingen die het voor de Palestijnse Autoriteit inhoudt en het sneller en meer bouwen in de Israëlische nederzettingen op Palestijns gebied. De Israëlische krant Haaretz schrijft vandaag echter dat Israël de Palestijnen toch niet zo hard zou willen straffen.