Miraculeuze terugkeer van een verworpen idee

Eerst schoot de politiek het Elektronisch Patiënten Dossier (EPD) af, nu komt het er toch. Hoe kan dat, en hoe leggen politici het uit?

Vanaf januari zou het landelijk gaan functioneren, het vernieuwde Elektronisch Patiëntendossier (EPD). Het systeem maakt digitale uitwisseling van medische gegevens mogelijk. Maar er is kritiek op de beveiliging, privacy en opzet. PvdA, SP, D66 en PVV willen dat minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) waarborgt dat de medische informatie goed beschermd is.

1 Waarom komt er nu alsnog een EPD?

De Eerste Kamer wees het EPD vorig jaar af. De senaat vond de beveiligingsrisico’s en de kans op privacyschending te groot. Hierop besloten belangenclubs van apothekers, huisartsen, ziekenhuizen en zorgverzekeraars tot een ‘private doorstart’, want zij denken dat met een landelijk systeem voor medische gegevensuitwisseling fouten worden voorkomen en patiënten doeltreffender behandeld worden. Omdat het woord EPD echter zo besmet is, wordt geprobeerd het beestje een andere naam te geven, maar uiteindelijk gaat het om hetzelfde systeem dat eerder politiek is afgeschoten.

2 Dus er komt tóch gewoon een landelijk dossier?

Ja. De Kamer en het College Bescherming Persoonsgegevens stemden ermee in dat er een ‘private doorstart’ kwam, zij het dat patiënten expliciet toestemming moeten geven en het systeem niet landelijk, maar regionaal moet worden opgezet, zodat de huisarts of apotheker uit Groningen niet zomaar bij de gegevens van een patiënt uit Den Haag kan komen. De expliciete toestemming wordt vanaf 1 januari 2013 inderdaad gevraagd. Maar het systeem is nog steeds landelijk. In het ondernemingsplan staat: „De inrichting van de infrastructuur gaat nog steeds uit van een landelijk niveau van gebruik [...]”. De initiatiefnemers beloven dat er nog „regionale schotten” worden geplaatst, maar zullen dat ook weer terugdraaien als er voldoende vertrouwen is in het systeem.

3 Verdienen artsen en apothekers aan het EPD?

Deze week ontstond ophef naar aanleiding van een publicatie in NRC Weekend dat artsen en apothekers kunnen verdienen aan het aantal patiënten dat ze aanmelden. Artsen zouden tot 125 procent van de gemaakte kosten krijgen als zij veel patiënten aanleveren. Die plannen zijn bijgesteld. Wel houden artsen en apothekers per aangemelde patiënt een vergoeding.

4 Is het EPD nu vrijwillig of niet?

De initiatiefnemers benadrukken dat deelname vrijwillig is, maar tegelijkertijd erkennen zij dat de vrijblijvendheid om mee te doen beperkt is. Artsen en apothekers moeten dat ook al onderschrijven in hun jaarlijkse contract met zorgverzekeraars. Ook hebben partijen afgesproken om ernaar te streven dat aansluiting op het systeem onderdeel wordt van de beroepsnormen. Medici hebben dan helemaal geen keuze meer om niet mee te doen.

5 Waarvoor geeft de patiënt eigenlijk toestemming?

In eerste instantie voor het delen van medische gegevens voor direct betrokken medici: apothekers, medisch specialisten en andere huisartsen. Maar wat het ja-woord op langere termijn betekent is onduidelijk. Initiatiefnemers kondigen aan dat als het EPD goed in de lucht is, het systeem kan dienen „als een platform waarop allerlei nieuwe innovaties tot stand kunnen komen”.

6 Is een landelijk dossier nu écht nodig?

Dat is maar de vraag. De Eerste Kamer wees het plan unaniem af ook omdat zij er niet van overtuigd was dat de voordelen van medische gegevensuitwisseling tegen de nadelen van beveiligingsrisico en privacyschending opwogen. Bij de doorstart is er weinig met deze twijfels gedaan. In het ondernemingsplan staat letterlijk dat het „buiten het bestek valt” om nieuw onderzoek te doen naar „de maatschappelijke business case”. Onderzoeken uit 2004, 2005, 2006 en 2007 vormen de basis van de jongste plannen.