'Een gat in je hoofd, dat is nogal wat'

Dertien patiënten van ex-neuroloog J.S. kregen een onnodige hersenoperatie. Justitie gaat onderzoek doen. J.S. staat al terecht voor verkeerde diagnoses.

Dr. Richard Boyer surgically treats Walter "Al" Floyd's tremors from Parkinson's disease during an operation June 17, 1999 at Fort Sanders Regional Medical Center in Knoxville, Tenn. Floyd remains awake during the entire 5-hour operation as Boyer probes his brain for the source of his tremors. (AP Photo/Knoxville News-Sentinel, Joe Howell) ASSOCIATED PRESS

Toen Henny Mulder zich afvroeg of hij wel echt alzheimer had, zou ex-neuroloog Ernst J.S. hem hebben gezegd: „Als je het zeker wilt weten, moet je een gat in je hoofd laten boren.” Mulder werd doorgestuurd naar een neurochirurg die zo’n hersenbiopsie zou moeten doen. Er zou een stukje weefsel uit zijn hersenen worden gehaald, voor onderzoek.

„,Ik heb er veertien nachten niet van geslapen. Een gat in je hoofd? Dat is nogal wat. Toch besloot ik het te doen, totdat die neurochirurg tegen mij zei: ‘Als ik dat doe, kunt u epilepsie krijgen. Daar begin ik niet aan.’ Als een chirurg dat zegt, spreek je hem niet tegen.”

Uiteindelijk leefde Mulder vijf jaar, tot eind 2004, in de veronderstelling dat hij de ziekte van Alzheimer had. Zijn dossier is een van de negen waarop justitie de strafzaak tegen J.S. heeft gebaseerd. De 67-jarige ex-neuroloog staat terecht voor het leed dat hij met verkeerde diagnoses zou hebben aangericht. Hem worden 21 strafbare feiten ten laste gelegd. Hij vertelde patiënten dat ze alzheimer, parkinson of multiple sclerose hadden en liet ze onnodig medicijnen slikken. De rechtszaak, gisteren begonnen, is de grootste medische zaak tot nu toe in Nederland. Mulder was erbij.

Enkele uren daarvoor maakte Medisch Spectrum Twente (MST), het ziekenhuis in Enschede waar de arts van 1978 tot eind 2003 werkte, bekend dat mogelijk bij dertien patiënten van J.S. ten onrechte neurochirurgische operaties zijn verricht.

Het gaat om tien operaties waarbij kleine beschadigingen worden aangebracht in de hersenen om trillingen te verminderen, of om het implanteren van een neurostimulator, een soort pacemaker, die elektrische impulsen afgeeft in de hersenen. Bij drie patiënten bestaat twijfel over de noodzaak van een hersenbiopsie.

De neurochirurg die Mulder trof, heeft gehandeld zoals het hoort, zegt letselschadespecialist Yme Drost die de belangen van een groot aantal gedupeerden behartigt. Onder hen sinds gisteren zes van de dertien patiënten, of hun nabestaanden, bij wie mogelijk ten onrechte ingrepen zijn verricht. Op de dag van de zitting zocht nog een getroffene, een 33-jarige man, contact met Drost. Hij had dinsdag via MST te horen kreeg dat hij twaalf jaar geleden „voor niks’’ aan zijn hersenen zou zijn geopereerd. Zeven van de dertien zijn intussen overleden, maar niet door de operaties of een biopsie, benadrukt het ziekenhuis.

Drost heeft dossiers van gedupeerden „in soorten en maten”. Onder hen een vermeende parkinsonpatiënte bij wie ten onrechte een neurostimulator is geïmplanteerd. En een man die „onvoldoende gedocumenteerd” een hersenoperatie onderging. Ook heeft hij cliënten bij wie hersenbiopten werden afgenomen terwijl er volgens richtlijnen van de beroepsgroep voldoende andere mogelijkheden zijn om de diagnose alzheimer te stellen. „Mocht een biopsie wenselijk zijn, dan moet dat eerst worden besproken in een multidisciplinair team. Daarvan vinden we in de medische dossiers niks terug.” Drost had sommige cliënten dinsdag huilend aan de telefoon.

De letselschadespecialist doet op verzoek van drie cliënten of hun nabestaanden aangifte bij justitie. Het OM zegt de zaak te zullen onderzoeken, los van de rechtszaak die net is begonnen. Persofficier Cora de Jong: „De zaak heeft geen betrekking op de patiënten van wie het dossier onderdeel uitmaakt van de strafzaak.” Eerder is door Drost ook al aangifte gedaan van een biopsie die niet volgens de regels zou zijn uitgevoerd. „Dat feit was toen verjaard”, zegt ze.

Tom Zijlstra, bestuurder van MST in 2003, toen de medicijnverslaafde J.S. werd betrapt op diefstal van receptenbriefjes en het ziekenhuis moest verlaten kent de twee neurochirurgen om wie het gaat. Volgens hem zijn het „uitstekende” specialisten. „De neurochirurg die de tien operaties heeft verricht, is een van de weinigen in Nederland die dat soort ingrepen beheersen. Het is niet te geloven. Maar als arts houd je altijd je eigen afweging, je eigen verantwoordelijkheid.” De chirurg mag voorlopig niet meer met patiënten werken.