Braziliaan wil afslanken als Ronaldo

Brazilië ontdekt obesitas. Zo’n 20 miljoen tv-kijkers leven wekelijks mee met Ronaldo. De ex-voetballer bestrijdt in een tv-show zijn overgewicht.

Lukt het voormalig stervoetballer Ronaldo in drie maanden tien van zijn 118 kilo’s kwijt te raken? Deze vraag houdt wekelijks zo’n twintig miljoen kijkers in Brazilië bezig als Ronaldo – buikomtrek 107 centimeter – in een tv-programma de strijd aanbindt met zijn overgewicht. In een land waar mensen steeds dikker worden, heeft het voetbalicoon een snaar geraakt.

Negentig dagen lang schikt Ronaldo zich naar een onverbiddelijke personal trainer. Ontbijtjes van fruityoghurt, mueslirepen als tussendoortjes, kilometers hardlopen – het is zichtbaar afzien voor de wereldkampioen van 2002. Het liefst raakt Ronaldo achttien kilo kwijt, in plaats van de beoogde tien. De buikomtrek moet worden teruggebracht tot 93 centimeter.

„Ik kijk altijd. Ronaldo is een volksheld, nu helemaal”, zegt fruitverkoopster Gisele Silva. Zijn verrichtingen worden door het populaire zondagprogramma Fantástico uitgezonden. Met zijn enorme buik houdt Ronaldo de Brazilianen een genadeloze spiegel voor. Glimlachend knijpt Silva in haar dijbeen. „Hij is niet de enige. We eten en leven te ongezond. Ik moet ook wat kwijt.”

Bijna de helft van de Brazilianen is te zwaar, blijkt uit recente cijfers van het Ministerie van Gezondheid. Het aantal obese Brazilianen groeide tussen 2006 en 2011 van 11,4 procent naar 15,8 procent. Dat verklaart de impact van Ronaldo’s afvalprogramma, zegt arts Bruno Halpern. Hij is endocrinoloog (gespecialiseerd in stofwisseling) in São Paulo, verbonden aan ABESO, een organisatie die obesitas onderzoekt. „Het probleem is nog niet zo groot als in de VS”, zegt hij. „Maar als de groei aanhoudt, kan het dat wel worden.” Ruim een kwart van de Amerikanen is te dik.

Langs het strand van Copacabana in Rio de Janeiro heeft de gemeente fitnessapparaten gezet, om de inwoners in beweging te krijgen. Aan één ervan hangt Jorge Castelo, een verkoper van mobiele telefoons. Castelo (23) is 1 meter 70 en weegt 85 kilo. Een beetje te zwaar, vindt hij. Na drie keer optrekken geeft hij het op.

Castelo heeft zich voorgenomen ook negentig dagen lang te lijnen, net als zijn idool. „Dan zie ik weer dat beteuterde gezicht van Ronaldo op tv. Gaat-ie lunchen, maar mag hij alleen maar zo’n lullige granensnack eten. Toch inspirerend. Ik moet gewoon doorzetten, net als Ronaldo.”

In bijna veertig jaar is er veel veranderd in Brazilië. In 1975 had nog 10 procent van de bevolking ondergewicht, nu zo’n 2 procent. Overgewicht komt niet meer alleen in de hogere inkomensgroepen voor. Mensen met middeninkomens hebben niet alleen meer koopkracht gekregen, zegt André Martins, analist van het Braziliaanse bureau voor de statistiek, IBGE. Hun eetpatroon is ook veranderd. De opkomende middenklasse drinkt vaker frisdranken, snackt vaker, en eet meer vlees. Ook de elite is dikker geworden, omdat ook haar koopkracht is toegenomen. „Mensen werken op kantoor en eten vaker buitenshuis.”

Wat hem zorgen baart, is dat ook kinderen dikker worden. Ruim 50 procent van de jongens tussen 5 jaar en 9 jaar heeft nu last van overgewicht, bij meisjes ligt dat iets lager. Om dat tegen te gaan, rekent hij op Ronaldo en zijn tv-show. „Zo’n programma helpt als voorlichting.”

Ook de verstedelijking van Brazilië speelt een rol. Steeds meer mensen hebben zware arbeid op het platteland ingeruild voor fysiek minder veeleisend werk in de stad. Zoals de vader van telefoonverkoper Castelo. Hij werkte vroeger op suikerrietplantages in de deelstaat São Paulo. In de jaren tachtig verhuisde het gezin naar Rio de Janeiro. Vader vond een baan als portier in een gebouw in Tijuca, een oude middenklassewijk. „Hij was broodmager, maar sinds hij in de stad kwam werken, is hij kilo’s aangekomen. Vorig jaar is vastgesteld dat hij last van een te hoog cholesterol heeft. Het begint hier te lijken op de eerste wereld.”