Architectuur is macht

In Amsterdam zijn 188 appartementen van een woningcorporatie aangepast aan de wensen van moslimbewoners. Een schoenenkast in de hal. Scheidingswandjes houden mannen en vrouwen uit elkaar. Wateraansluiting voor ritueel reinigen.

Een halalwoning, is dat niet in strijd met de scheiding van kerk en staat, vragen critici zich af. Mogelijk. Maar ik vermoed dat het de meesten niet om een juridisch-theoretisch debatje gaat, maar om iets veel eenvoudigers: architectuur is macht.

Zolang de moslims hun schotelantennes op portiekflats in Berlagebuurten schroefden en hun mannen en vrouwen scheidden met Gamma-schuifwandjes, leken ze er tijdelijk te zijn, waren ze te gast in onze structuren, in ons stratenplan, en ergens geloofden we dat ze zich daarmee vroeg of laat ook zouden aanpassen aan onze maatschappelijke opvattingen. Vroeg of laat zouden moslimmannen en -vrouwen samen in één keuken staan.

Nu hun improvisaties standaardfaciliteit worden – inclusief die satellietschotels – hebben ze de macht gekregen over de vormgeving. Architectuur is duurzamer dan een verblijfsvergunning of een paspoort. Maar ja, vijfentachtig procent van die woningen gaat nu eenmaal naar moslims, relativeerde minister Plasterk. Achtentwintig niet-moslimgezinnen zullen dus in een islamitische structuur gaan leven. Dat moet zoiets zijn om als lopende in een huis te wonen dat aan invaliden is aangepast: het gaat wel, maar voortdurend zal een spookrolstoel je begeleiden, onder de douche en op de wc.

Wie de vormgeving bepaalt, stelt heel tastbaar de norm. En je kunt je afvragen of het scheiden van mannen en vrouwen een norm is die we met gemeenschapsgeld architectonisch willen vormgeven.

De idealist zegt: laat ze hun eigen schuifwandjes kopen. De pragmaticus zegt: dan kunnen we die net zo goed zelf metselen.

Misschien moeten we erkennen dat in de bewuste wijk de moslimcultuur inderdaad norm is geworden. Architectuur is het vormgeven van de collectieve wil en in die Amsterdamse buurt is dat een islamitische wil.

Onvermijdelijk zal die 15 procent niet-moslims naar elders verhuizen. De halalwoningen versnellen dat proces. Dat kun je jammer vinden, je kunt die woningen ook zien als het bewijs dat het idealisme van gemengde wijken definitief heeft gefaald.