Op jacht naar het poeder waar je van zombificeert

Zombies zijn een slaapverwekkend cliché uit griezelfilms, maar in wetenschappelijke video’s kun je er nog wel wat mee. Op het educatieve kanaal TedEd op YouTube is een vermakelijke tekenfilm verschenen waarin twee artsen vanachter een glazen wand een zombie observeren. Ze bespreken welke onderdelen van de hersenen gestoord moeten zijn om de neurologische problemen te krijgen die ze zien: onbeholpen motoriek, de spraak gereduceerd tot primitieve klanken en het begrip van taal volledig uitgeschakeld.

De breinen achter de video zijn Bradley Voytek en Tim Verstynen, serieuze Amerikaanse neurowetenschappers die beiden het onderzoek van zombies mede in hun LinkedIn-profiel hebben staan. Ze zijn betrokken bij de Zombie Research Society.

Een tekortkoming van de video is dat in beeld weinig gebeurt. Tijdens de grappige en interessante dialoog zien we zeven minuten lang de zombie heen en weer strompelen. Daar had langer over mogen worden nagedacht.

Nee, dan Investigating the Haitian Zombie van Hamilton Morris. Morris is de speciale drugsverslaggever van Vice, een tijdschrift annex website gespecialiseerd in bizarre en spectaculaire onderwerpen. Morris is in zijn eentje een Engelstalige versie van Spuiten en Slikken. Eerder at hij paddo’s in Nederland, rookte hij Arctische schimmels op IJsland en joeg in de Amazone op een hallucinogene kikker. Hij oogt als een junk – of een zombie. In de laatste aflevering van zijn documentaire videoserie Hamilton’s Pharmacopeia reist hij naar Haïti op zoek naar de neurotoxinen die van een mens een zombie maken.

Maar eerst bezoekt hij de omstreden Canadese antropoloog en etnobotanicus Wade Davis, die in de jaren tachtig onderzoek deed op Haïti en poneerde dat de stof tetrodotoxine (TTX) de schijndode staat veroorzaakt die voorafgaat aan zombificatie. Wade vertelt een plausibel verhaal, maar het verdient aanbeveling op z’n minst het evenwichtige lemma over hem in de Engelstalige Wikipedia te lezen.

Op Haïti neemt Morris deel aan een voodooritueel waarbij hij en passant met een Haïtiaanse trouwt (over wie we verder niets meer vernemen). Vervolgens gaat hij vissen op de egelvis, waaruit TTX gewonnen wordt, en laat een bordje egelvis voor zich klaarmaken – een potentieel galgemaal. Ten slotte bezoekt hij verschillende medicijnmannen die zeggen het poeder te hebben dat mensen in zombies verandert. Voordat Morris dat poeder kan gebruiken, moet er onderhandeld worden over bedragen die geen arts in het rijke Westen zou durven vragen.

Investigating the Haitian Zombie is een onderhoudende film die veel korter lijkt dan de zeventig minuten die hij volgens de gevestigde wetenschap duurt. Op cruciale momenten blijft Morris gelukkig sceptisch. Hij neemt een potje van het peperdure zombiepoeder mee voor analyse. Het resultaat daarvan bezorgt het programma een onbetaalbaar slot.

Bekijk de wetenschappelijke zombiefilms via nrc.nl/wetenschap

    • Herbert Blankesteijn