Machtsgreep in Egypte

Bijna twee jaar na de volksopstand heeft Egypte een democratisch gekozen president en is de enorme politieke macht van het leger sterk teruggedrongen. Dat is een grote vooruitgang. Maar helaas verkeert het land nog steeds in een chaotische overgangsfase. En president Morsi heeft de situatie alleen maar erger gemaakt, door zichzelf vorige week per decreet boven de wet te stellen.

Alleen al in Kairo gingen gisteren honderdduizenden Egyptenaren de straat op om hun verontwaardiging te uiten. Ook in andere steden werd betoogd tegen deze openlijke machtsgreep van de president. Morsi is niet gekozen om een nieuwe Mubarak te worden. Maar bij velen heeft hij nu wel de vrees versterkt dat hij en zijn beweging, de Moslimbroederschap, niet van plan zijn om van het land een democratie te maken.

Morsi heeft gelijk dat Egypte een grondwet nodig heeft, en hard ook. Zelf is hij als president gekozen zonder dat zijn bevoegdheden vaststonden. Het gekozen parlement, dat door de Moslimbroeders gedomineerd werd, is onwettig verklaard. En de door dat parlement benoemde grondwetgevende vergadering, waarin de broeders ook in de meerderheid zijn, is eveneens omstreden en kon via de rechter ontbonden worden. Genoeg mensen en groepen wilden de Moslimbroeders dwarszitten. Het proces dat tot een nieuwe Egyptische staat moet leiden, dreigde zo vast te lopen.

Maar de manier waarop Morsi heeft geprobeerd dat proces weer vaart te geven, is contraproductief en gevaarlijk. Volgens Egyptische mensenrechtenorganisaties vestigt de president „een nieuwe dictatuur” – en zijn bezwering dat de maatregelen slechts tijdelijk zijn, stelt veel Egyptenaren niet gerust.

Vooral de bepaling dat de wetten en decreten van de president niet bij de rechter kunnen worden aangevochten, heeft kwaad bloed gezet. Maar ook de andere maatregelen, zoals het onwettige ontslag van de procureur-generaal en de bepaling dat de grondwetgevende vergadering onschendbaar is, wekken onrust en verontwaardiging – bij christelijke, seculiere en liberaal-islamitische Egyptenaren, en ook binnen Morsi’s eigen regering.

Morsi heeft een ernstige misrekening gemaakt en veel vertrouwen verspeeld – in eigen land en ook in het buitenland, waar hij net eer had ingelegd met de bemiddeling die leidde tot een staakt-het-vuren in Gaza. De oppositie, die tot nu toe verdeeld was, heeft hij ongewild verenigd, zoals gisteren op het Tahrirplein te zien was.

Gelukkig had de Broederschap afgezien van een gelijktijdige tegendemonstratie, die makkelijk uit de hand kon lopen. Morsi moet nu zien te voorkomen dat Egypte verder verdeeld raakt. Daarvoor heeft hij de oppositie nodig en zal hij zijn decreet dus moeten intrekken.