Ironie in kinderlijke stijl

kunstfilm

Erkka Nissinen: Polis X.

T/m 31 dec bij Ellen de Bruijne Projects, Amsterdam.

Het begint met een geit. Dan volgt een koe. En een varken. Een verkeersbord doemt op en een auto rijdt langs. „Hé, dat is een leuk verkeersbord”, zegt de man in de auto. „Ik vind deze leuker”, schreeuwt de vrouw naast hem. Dit is de openingsscène van Erkka Nissinens film Polis X, over een reis naar de stad. Het is een kunstfilm geïnspireerd door kindertelevisie. Daar zie je dit soort eenvoudige animaties: een blauw vlak, een groen vlak, een beest met vier poten en tadaa, je hebt een wereld waar peuters blij van worden. En dus ook Nissinen (1975), die opgroeide in ruraal Finland waar hij volgens zijn galeriehoudster vooral gezelschap had van de tv en zijn eigen verbeelding.

Die interesse in kindertelevisie bleef hem bij toen hij een internationale kunstenaarscarrière begon en via Helsinki en Londen bij de Rijksakademie in Amsterdam belandde. Polis X vertoont hij samen met gestriptekende storyboards, een absurde vertelling over de man en vrouw uit de auto die belanden bij een flatgebouw in een wereld zonder regels of context. Zoals in Sesamstraat personages de vrijheid hebben om zelf te bepalen hoe blij ze met elkaar omgaan, zingt Nissinen de zijne los van de mores waar wij ons in de echte wereld aan houden.

Het echtpaar treft flatbewoners die zingen, dansen, masturberen en moorden – het zullen niet enkel kinderzenders zijn geweest op de Finse televisie.

Nissinen houdt zijn absurde wereld expres skindeep. De eenvoud van televisie als uitgangspunt nemen, kan een boodschap bieden over bedrog, over misvattingen van maakbaarheid, over de oppervlakkigheid van media. Nissinens parodie wil duidelijk meer vertellen, maar het is onduidelijk wat precies. Volgens het persbericht zou de film Speer en Le Corbusier becommentariëren en inderdaad valt het strak moderne flatgebouw op, toch lijkt dat commentaar maar een grap. In deze groteske kunst overheerst Nissinens liefde voor absurdisme.

Het groteske is al sinds Goya een artistiek middel om grenzen van schoonheid en fatsoen op te rekken en zo onze blik op de werkelijkheid te verruimen. Intussen zijn die grenzen zo ver opgerekt dat je van goede huize moet komen om met absurdisme meer te bieden dan ironie, om je niet enkel te onttrekken aan betekenis. Het is moeilijk om in Polis X meer te zien dan een luidruchtige persiflage.