Wetenschapsfraude Diederik Stapel krijgt vandaag een ontknoping

De grootste wetenschapsfraude ooit in Nederland krijgt vandaag een ontknoping. Vanmiddag om 13.00 presenteert de commissie-Levelt, die ruim een jaar intensief onderzoek heeft gedaan naar de wetenschapsfraude van Diederik Stapel, haar eindrapport.

Veel is al bekend uit het interim-rapport dat Levelt vorig jaar publiceerde en uit de tussentijdse rapportages die sindsdien op de website van de commissie verschenen. Sociaal psycholoog Diederik Stapel heeft voor meer dan vijftig wetenschappelijke artikelen de data deels of volledig verzonnen. Vorig jaar september werd hij op non-actief gesteld.

Talloze wetenschappers in Nederland en in het buitenland reikhalzend uit naar de presentatie, schrijft wetenschapsredacteur Karel Berkhout vandaag in nrc.next.

“Dat straks elk woord van de ‘wijze mannen’ toch wordt ingedronken als heilzaam bronwater, komt doordat de affaire-Stapel de wetenschappelijke wereld diep heeft getraumatiseerd.”

Zo publiceerde Stapel in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften, met als hoogtepunt zijn inmiddels roemruchte artikel in Science over mensen die racistischer worden in een desolate omgeving. Ook kreeg hij veel media-aandacht, bijvoorbeeld voor het onderzoek over vleeseters die hufterig zouden zijn. Hij was een onaantastbare hoogleraar in Tilburg, die door veel studenten en promovendi op handen werd gedragen.

‘Ontmaskering Stapel is ontmaskering van de wetenschappelijke wereld’

De ontmaskering van Stapel als fraudeur is dan ook in zekere zin de ontmaskering van de wetenschappelijke wereld, schrijft Berkhout.

“De wetenschappelijke wereld heeft hem vele jaren zijn gang laten gaan. De commissie-Levelt stelde vorig jaar al vast dat signalen dat er iets mis was, nooit zijn opgepikt – behalve door drie jonge promovendi die met hun vermoedens naar de Tilburgse rector stapten en Stapel zo ten val brachten. “Hier heeft de wetenschappelijke kritiek niet adequaat gefunctioneerd”, schreef Levelt hierover.”

Daarnaast is de schade aan de reputatie van met name de sociaal-psychologische wetenschap is enorm. Berkhout:

“Al is het maar omdat de fraude voor veel niet-ingevoerde buitenstaanders een bevestiging is van het borreltafelidee dat in dit vakgebied veel onzinonderzoekjes worden gedaan die ook nog eens niet kloppen. De grootste schade is echter toegebracht aan de tientallen – vaak jonge – wetenschappers met wie Stapel heeft gepubliceerd.”

Morgen verschijnt boek Stapel

In zijn enige verklaring over de fraudezaak kondigde Stapel vorige jaar al een zelfonderzoek aan. Morgen verschijnt een boek van Stapel. Uitgeverij Prometheus had het nog geheim willen houden, maar op internetboekwinkels kan het al vooruitbesteld worden.