Geef de veiligheid van een mislukte liefde toch op!

We klampen ons aan oude ideeën – kapitalisme, socialisme – vast als aan een mislukte liefde, schrijft Rutger Lemm.

Het is een van de moeilijkste dingen in het leven: over iemand heen komen. Als een liefde ophoudt, kiezen mensen vaak voor ontkenning. Soms weet je zelf ook wel dat je gelooft in een illusie, maar het lukt je toch niet om het los te laten. Het is misschien wel het zwaarst voor nabije vrienden, die wel met een heldere blik kunnen kijken, maar de gekte van hun makker niet kunnen genezen.

Onze relatie met het kapitalisme is op sterven na dood. Na een korte breuk in 2008 zijn we het toch weer gaan proberen, maar eigenlijk was al snel duidelijk dat het niet meer werkte. We kwamen alleen maar bij elkaar om het nog een keer uit te kunnen maken. Zoals Jerry Seinfeld zei: „Relaties zijn als cola-automaten. Je kunt ze niet in één keer omgooien, je moet ze een paar keer heen en weer schudden.”

De Grieken krijgen nieuwe steun, maar de echte oplossing wordt weer een decennium uitgesteld. Omdat die oplossing niet bestaat. Minister Dijsselbloem van Financiën zei: „Alle andere scenario’s waren duurder, dus daarom vind ik dit verdedigbaar.” Maar de scenario’s buiten het huidige systeem dan? Het klinkt als die vriend die koortsachtig prevelt: „We kunnen dit laten werken. Als ik gewoon mijn baan opzeg en we gaan samenwonen in Bosnië en we nemen een kat, of twee, en ik neem borstimplantaten, dan komt het goed. Toch? Het kan werken. Het kan nog.”

Als je verliefd bent, of in paniek omdat je een bepaalde zekerheid dreigt kwijt te raken, werkt je geheugen nog selectiever dan normaal. We herinneren ons alleen de weelde van de jaren 90, staren ons blind op onze huidige welvaart, grijpen al dit moois vast en weigeren los te laten. Niemand weet meer wat er mis ging in 2008 en de kleine kans op redding is daarmee definitief verkeken. De financiële sector is nog steeds verrot, maar de neoliberalen kijken alweer vooruit en de media voeden onze obsessie met groei. „Laat het gewoon weer zijn zoals het was!”

Ook de socialisten kunnen hun grote liefde maar niet loslaten en staren weemoedig naar het verleden. PvdA-voorzitter Spekman haalde Ad Melkert terug om een commissie voor „linkse oplossingen” voor te zitten. Het terughalen van Melkert lijkt me geen goede linkse oplossing. De Telegraaf diepte meteen die ene foto op, waarop Pim Fortuyn met een grote glimlach een receptie komt binnenlopen, terwijl Melkert met een zuur hobbithoofd in de hoek staat.

Wie durft de vertrouwdheid van oude ideeën en de veiligheid van mislukte liefdes op te geven? Wie denkt er verder dan wat hij kent?

Rutger Lemm is oprichter van webmagazine Hard//hoofd