Foei! Handje op het randje!

Dineren in een chique restaurant met de baas? Thomas Rueb schuift aan en leert hoe het hoort.

Te gast bij Jeanne Kamerlingh Onnes, regentes van het Hof van Wouw, Den Haag, diner/workshop olv Nahnya barones van Voorst tot Voorst over etiquettes

Je staat tijdens een diner nooit op van tafel. Nooit. Ook niet als je naar de wc moet? Nee. Als je wordt gebeld? Even wilt lopen? Roken? Nee, nee, nee.

Nahnya barones van Voorst tot Voorst (52) weet het nog goed. Onlangs bij een diner stond één van de heren, verder heel welgemanierd, plots op van tafel. En hij bleef weg. „Ik kon direct niet meer verder eten”, herinnert ze zich. „Ik dacht: waarom excuseert hij zich niet? Wat is hier aan de hand? Straks is hij onwel geworden op de gang. Moet ik hem achterna?” Ze schudt haar hoofd. „Ongehoord.”

Van Voorst geeft etiquettetrainingen. Daarvoor was ze jarenlang bankier, „bij de Amro-bank”. Graag vertelt ze het verhaal van een naamloze oud-collega van haar: man, succesvol, charmant – maar als hij met klanten moest eten, dan ging het helemaal mis. „Totaal geen manieren, onhandig. Dan kun je nog zo erudiet zijn, maar een deal sluit je op die manier niet. Ook in het restaurant ben je een vertegenwoordiger van je bedrijf.” De collega vroeg Van Voorst om hulp. In haar vrije tijd spijkerde ze hem bij, thuis bij haar aan de gezinstafel.

Dat was twaalf jaar geleden. Ze zag er brood in en stapte uit het bankwezen om haar eigen bedrijf te beginnen: Eetiquette. Ze geeft nu lezingen en trainingen aan bedrijven, professionals en particulieren.

Vanavond leert ze de fijne kneepjes van de welgemanierdheid aan vijf cursisten in De Tuinkamer van de Hof van Wouw in Den Haag. Het is een gemêleerd gezelschap: een architect, een maatschappelijk werker, een leratres, een journalist en een pensionado.

Van Voorst stift een flip-over vol met kernwoorden, regels en mogelijke tafelschikkingen. Ze legt tal van dilemma’s voor aan haar cursisten. Houd je de deur voor je gasten open? Moet je eigenlijk altijd je bord leegeten? Wat doe je met bestek tussen de gangen door? Jasje open, jasje dicht?

„Je denkt misschien: dat zijn onbenulligheden, maar bij een zakelijk diner zijn ze wel degelijk van groot belang”, zegt Van Voorst. Grote deals worden gesloten rond de eettafel, weet ze.

Cursist Johan (51), architect en ondernemer, beaamt dat. „Mijn carrière zit momenteel flink in de lift en ik heb meer en meer formele afspraken, ook met potentiële cliënten. Ik wil dan een goede indruk maken, dat is zo ontzettend belangrijk. Daarom doe ik mee.”

Een goede indruk maken, dat moet hij vanavond ook. Van Voorst laat geen faux pas onbestraft. „Weet je dat ik geen woord heb verstaan van wat je net zei?”, schatert ze. „Met die handen in je zakken – zo kan ik me natuurlijk nooit op je verhaal concentreren.”

‘Hoe het hoort’ hangt af van de situatie. „Je gaat natuurlijk geen patatje oorlog met zilverwaar zitten eten”, legt Van Voorst uit. „Maar je moet wel weten wat de regels zijn. Dat is goed voor je zelfvertrouwen. Dan kun je per situatie altijd zelf nog bepalen of je die ook gebruikt.”

Vanavond wordt in ieder geval alles toegepast. Tijdens een somptueus diner (zalmrolletjes, pompoencrèmesoep, parelhoen) worden de deelnemers aanhoudend door Van Voorst op de vingers getikt.

„Oh oh. Niet achteroverleunen.”

„Niet snijden en kauwen tegelijk.”

„Foei! Geen handen onder tafel. Handje op het randje!”

Etiquette is terug van weggeweest. Toen Van Voorst in 1999 begon met trainingen geven, was zelfs het woord in onbruik geraakt, vertelt ze. En toen werd de etiquettebijbel Hoe hoort het eigenlijk? van Amy Groskamp-Ten Have uit 1939 in een nieuw jasje gestoken en heruitgegeven. Daarmee werd de klassieke welgemanierdheid in één klap weer razend populair. En gemoderniseerd voor een wereld met mobiele telefoons en wifi.

Haar eigen manieren heeft Van Voorst niet van een training, of uit een boek. „Dat is er van jongs af aan ingeslagen”, lacht ze. „Soms bijna letterlijk. Etiquette volgen, dat dééd je gewoon in onze familie.” Dat er steeds meer interesse is voor de correcte omgangsvormen, merkt ze aan de toenemende vraag naar haar trainingen. En die komt niet alleen vanuit het bedrijfsleven.

Annemieke van Hoije (47) is lerares op het Kennemer College in Beverwijk. Het is de derde etiquettetraining die ze krijgt van Van Voorst. Ze wil de kinderen in haar klas manieren bijbrengen. „Ik denk ook dat het helpt voor mijn autoriteit, mijn overwicht voor de klas, als ik zelf weet hoe het hoort.”

De cursisten van Eetiquette leren tijdens het diner beleefd speechen (waar laat je je handen?), omgaan met penibele incidenten (wat als je vork op de grond valt?) en over geschikt conversatiemateriaal voor aan de dinertafel.

„Mijn man en ik zijn dus onlangs gewisseld van relatietherapeut...” Er valt een stilte aan tafel. Van Voorst: „Kijk, dat is dus geen geschikt gespreksonderwerp. Je moet niet denken dat alles zomaar altijd en overal bespreekbaar is. Stel van tevoren een lijstje op met gepaste onderwerpen.”

Waarom dit allemaal zo belangrijk is? Je zult geen baan krijgen omdat je welgemanierd bent, zegt Van Voorst. Maar het kan je zomaar gebeuren dat je een baan niet krijgt omdat je je niet correct gedraagt tijdens een sollicitatiegesprek. „Goede manieren vallen niet op, het ontbreken ervan wel.”

Ter illustratie laat Van Voorst de deelnemers een foto van Pim Fortuyn doorgeven. „Stijlvolle man, of niet soms?” glimlacht ze. De deelnemers knikken. „Draai maar eens om.” Op de achterkant staat nog een foto van Fortuyn, maar nu aan tafel – zijn hoofd nog net niet begraven in zijn bord soep. „Eeuwig zonde.”