Belastingverhoging is plots geen taboe

President Obama moet met de Republikeinen een compromis sluiten over de staatsschuld. Sommigen van hen lijken zich opeens een stuk constructiever op te stellen.

correspondent Verenigde Staten

washington. President Barack Obama staat voor zijn eerste serieuze test na zijn herverkiezing, drie weken geleden. De komende dagen moet hij bewijzen dat hij na zijn grote overwinning op de Republikein Mitt Romney de impasse in Washington in zijn voordeel kan doorbreken. Obama en Democratische en Republikeinse leiders zijn aan de onderhandelingen begonnen over het belangrijkste dossier dat Obama voor zijn tweede inauguratie moet afhandelen: de zogenoemde ‘begrotingsafgrond’ van 1 januari 2013.

Als er voor die datum geen overeenstemming is tussen president en Congres over het verlagen van de staatsschuld gaat automatisch een pakket belastingverhogingen en bezuinigingen in. De gevolgen voor de economie kunnen gigantisch zijn, voorspelt Nobelprijswinnaar voor de economie Paul Krugman in zijn columns in The New York Times. Omdat de Amerikaanse economie zich maar traag herstelt van de crisis van enkele jaren geleden, kan een megabezuiniging het land volgens hem in een depressie storten. „Als het goed gaat, moeten we zuinig zijn”, schreef hij. „Niet als we in een dal zitten.”

Om een recessie in zijn tweede termijn te voorkomen, zal Obama dus een compromis met de Republikeinen in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden moeten sluiten. Het is maar de vraag of de Republikeinen hem dat gunnen. Aan de andere kant: de macht van de Republikeinen in Washington is bij de verkiezingen behoorlijk ingeperkt. Niet alleen verloor Mitt Romney de presidentsverkiezingen, in de Senaat wisten de Democraten hun meerderheid te behouden. Het Huis van Afgevaardigden is nog in Republikeinse handen, ondanks een verlies van acht zetels.

Obama begon de onderhandelingen vorige week met bluf. Via zijn campagneteam stuurde hij een e-mail naar alle aanhangers die hem tijdens de campagne hadden gesteund. „President Obama werkt hard met leiders van beide partijen om het begrotingstekort verstandig terug te dringen, zodat we banen kunnen creëren in de middenklasse en de belastingen niet laten stijgen.”

De mail is veelbetekenend: het is niet alleen een signaal aan zijn Democratische achterban, die nog altijd euforisch is over zijn overwinning. Ook herinnert hij zijn Republikeinse tegenstanders aan het grote mandaat dat de Democraten bijna drie weken geleden kregen. De Republikeinen laat hij impliciet weten wie nu de baas is in Washington: hijzelf.

Obama’s plan om de staatsschuld te verlagen, is slecht gevallen bij de Republikeinen, vooral omdat hij de belastingen wil verhogen voor mensen met een hoog inkomen. Samen met een bezuinigingsplan zou Obama’s plan 4 biljoen dollar opleveren. De eerste signalen wijzen erop dat de Republikeinen zich, ondanks hun afkeer van belastingverhogingen, constructiever opstellen dan vorig jaar, toen de VS bijna onbestuurbaar werden door een impasse in het Congres. John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, sloeg vorige week een gematigde toon aan. Hij bezocht het Witte Huis met Democratische en Republikeinse leiders, en zei dat het absoluut noodzakelijk is een afspraak te maken.

Maar Boehner speelt good cop-bad cop met de Republikeinse fractievoorzitter in de Senaat, Mitch McConnell. Waar Boehner zegt dat de Republikeinen na de verkiezingsnederlaag bescheidenheid past, zegt McConnell dat er niet te praten valt over belastingverhogingen – de basis van Obama’s plan. „Als de Republikeinen het niet op zijn manier willen, dan kan hij helemaal niets doen”, waarschuwde McConnell de president.

Het verhogen van belastingen is een taboe onder Republikeinen in Washington. Bijna alle Congresleden hebben de zogeheten ‘Norquist-belofte’ gedaan, genoemd naar de ideoloog Grover Norquist. Deze conservatieve leider, machtig in de partij, voert een kruistocht tegen belastingen. De meeste Republikeinen beloven dat ze als Congreslid nooit zullen instemmen met enige belastingverhoging, een belangrijk punt voor de achterban van de partij.

Steeds meer prominente Republikeinen vinden deze belofte niet vol te houden. De staatsschuld vraagt om meer inkomsten. Bij de verkiezingen, is de meest gehoorde analyse, verloren de Republikeinen vooral omdat kiezers niet van ideologische scherpslijperij houden. Zestien pas gekozen Republikeinse Afgevaardigden hebben de belofte ondanks grote druk in de partij (nog) niet afgelegd, een teken dat de invloed van Norquist taant. Ook prominenten als senator Lindsey Graham en de stille hoop voor de toekomst, Jeb Bush, nemen afstand van Norquist.

Deze dubbele signalen van de Republikeinen zijn meer dan onderhandelingstactiek. De belastingafgrond stelt hen voor een acuut dilemma: blijven ze dwarsliggen, dan vervreemden ze de kiezer van zich. Sluiten ze een compromis, dan verlossen ze Obama van een probleem. Geen van beide opties klinkt aantrekkelijk. De Republikeinen worden gedwongen zich opnieuw te definiëren als bestuurderspartij of door te gaan op de oude weg van polarisatie.