'Zwarte spechten houden rondweg tegen'

ca. 1984-1997, Spain --- Male Black Woodpecker Drumming --- Image by © O. Alamany & E. Vicens/CORBIS © O. Alamany & E. Vicens/CORBIS

De aanleiding

‘Spechten houden rondweg tegen’, kopten onder meer De Telegraaf en de NOS op 14 november. De gemeente Elburg zou verontwaardigd zijn omdat spechten een nieuwe rondweg bij ’t Harde tegenhouden. ‘In het gebied waar de weg zou komen, zijn twee nesten van zwarte spechten gezien. De broedpaartjes mogen volgens de natuurwet niet worden verstoord.’

Een dag ervoor had provincie Gelderland een besluit genomen over de N309 door ’t Harde: de bestaande weg zal wel worden aangepast om bij een groei van het verkeer de doorstroming te garanderen. Maar een rondweg, een van de alternatieven, is van de baan. Burgemeester en wethouders van Elburg noemden de beslissing in de media ‘absurd’. Wethouder Henk Wessel: „Onze conclusie is dat het belang van twee broedende paren van de zwarte specht zwaarder weegt dan de belangen van de gemeenschap.” Hield de specht de rondweg tegen?

Interpretaties

Het nieuws past in een populair frame: dier(tje) houdt (mega) bouwproject tegen vanwege (strenge) natuurwetgeving. Een greep uit de krantenkoppen van de afgelopen tien jaar: ‘Kamsalamander legt megaproject plat’, ‘Kleine modderkruiper legt werk Betuwelijn stil’, ‘Korenwolf boekt overwinning op bedrijventerrein’ , ‘Zandhagedis zit IJmuiden dwars’, ‘De zeggekorfslak zit de A73 dwars’, ‘De rugstreeppad kan zorgen voor bouwstop’, ‘Ook knoflookpad dwarsboomt aanleg bedrijventerreinen’.

„Mooie nieuwskoppen”, zegt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermingsrecht aan de Universiteit van Tilburg . De verleiding van media om nieuws als zodanig te brengen is dan ook erg groot. Maar vaak, zegt Bastmeijer, is het een al te grote versimpeling van de feiten.

Waar is het op gebaseerd?

De N309 is een drukke weg dwars door dorpskern ’t Harde. De weg heeft een aantal knelpunten. Zo loopt het verkeer in de spits op sommige kruispunten vast. Er zijn plaatsen waar omwonenden geluidsoverlast ervaren, waar je de weg niet goed kunt oversteken en waar relatief veel ongelukken zijn.

Om meer problemen bij een toekomstige verkeersgroei te voorkomen heeft de provincie Gelderland samen met de gemeente in 2011 een verkennende studie uitgevoerd. Drie mogelijkheden werden onderzocht: verbetering van de huidige weg (grotere kruispunten, fietstunnels), een korte rondweg naast het dorp en een lange rondweg dwars door natuurgebied. Een onafhankelijk bureau onderzocht de verwachte effecten van de drie alternatieven.

In de ‘milieueffectrapportage’ schrijven de onderzoekers dat ‘na diverse waarnemingen minimaal twee broedparen van de zwarte specht’ zijn vastgesteld, een soort op de Rode Lijst voor beschermde vogels. Zowel de korte als de lange rondweg zou leiden tot ‘significante verstoring’ van de soort.

En, klopt het?

Het landschap dat de rondweg zou doorkruisen is kwetsbaar, Natura 2000-gebied waarvoor Europese wetgeving geldt. Een van die regels: bij mogelijke significante effecten op de natuurwaarde is voor een project een vergunning nodig. Die kan pas worden afgegeven als deze effecten geheel uitgesloten worden of als is voldaan aan de ADC-toets. Dat betekent: er mogen geen reële alternatieven (A) voor het project zijn, er moet een dwingende reden van groot openbaar belang zijn (D) en negatieve effecten moeten worden gecompenseerd (C).

Ook in ’t Harde moest voor een rondweg de ADC-toets worden doorlopen. Uitkomst? Het project strandde al bij de ‘A’ van alternatief.

De rondweg was namelijk gebaseerd op een groeiprognose van het verkeer zoals die in 2006 was gemaakt, nog voor de economische crisis. De ontwikkeling van het autoverkeer hangt sterk samen met de economie, dus bleek de groei al in 2011 sterk achter te liggen op de prognose. De verkeersdrukte was na 2004 met 9 procent gegroeid terwijl een rondweg pas nodig zou zijn bij 18 procent. Het alternatief – aanpassing van de bestaande weg – bleek voldoende.

Toetsing van de D en de C in de ADC-toets waren niet meer nodig. Maar stel dat het verkeer wel groeit en een alternatief ontbrak, hoe zit het dan met de D ? Op dat punt had het project de toets mogelijk wel doorstaan, zegt hoogleraar Bastmeijer. „De toets is streng, maar vermindering van verkeersongevallen en moeilijke oversteekplaatsen zouden wel dwingende redenen kunnen zijn.”

En de C van compensatie? Het landschap rondom ’t Harde is niet alleen Natura 2000-gebied vanwege de zwarte specht. Er leven meer beschermde soorten waarop een rondweg mogelijk negatieve effecten heeft: de wespendief, de nachtzwaluw en de boomleeuwerik. Ook is er beschermde habitat: droge heide, beuken- en eikenbossen en oude eiken. Slechts een deel kan elders worden gecompenseerd. Oude eiken zijn vanwege hun leeftijd lastig te verplaatsen. Ook verplaatsing van de wespendief en de specht kan slechts deels.

Conclusie

‘Spechten houden rondweg tegen’, berichten media. Maar bij het besluit over een rondweg bij ’t Harde speelt veel meer: de rondweg is niet noodzakelijk en het alternatief voldoet. Daarnaast maken niet alleen de zwarte spechten de rondweg onmogelijk: het gebied is Natura 2000-gebied met meerdere beschermde soorten. Next.checkt beoordeelt de bewering daarom als onwaar.