Overal een hit, behalve in Gangnam zelf Overal een hit, behalve in Gangnam zelf

Gangnam Style van de Zuid-Koreaanse popster Psy is een wereldwijde hit. Wat vinden Koreanen ervan, bijvoorbeeld in die Seoulse wijk Gangnam?

Floris van Straaten

Philippine convicts dance to the tune of the horse-riding dance "Gangnam Style" made famous by South Korean rapper Psy during a performance for visitors and toruists at the Provincial Detention and Rehabilitation Center in Cebu on October 27, 2012. Philippine convicts who became famous for dancing to Michael Jackson's hits have added South Korean spice to their repertoire, with a performance of the popular "Gangnam Style" rap. AFP PHOTO AFP

Als de diskjockey naar zijn zin niet snel genoeg Gangnam Style speelt, de wereldwijde hit van de Zuid-Koreaanse popster Psy, zet een jonge bezoeker in disco Eden in de wijk Gangnam in Seoul maar vast de reeks wilde paardensprongen in waarop Psy het patent heeft. Maar veel navolging krijgt hij niet. Al na enkele seconden botst hij op een andere gast, excuseert zich en ruimt teleurgesteld het veld. De anderen, duidelijk jongeren met geld, zien het allemaal onbewogen aan.

Ook het gezicht van de manager van de disco, gelegen onder het chique Ritz Carlton hotel, klaart niet op wanneer hij hoort dat de buitenlandse journalist wil zien hoe mensen in Gangnam de Gangnam Style dansen. „Geen interviews met mijn gasten”, snauwt hij. „Daar houden ze niet van.” Ook later in de avond speelt de diskjockey van alles, maar geen Gangnam Style.

Terwijl de rest van de Zuid-Koreanen en honderden miljoenen mensen elders in de wereld de 34-jarige Psy en zijn Gangnam Style gretig hebben omarmd – meer dan 800 miljoen keer is zijn videoclip op YouTube aangeklikt, een wereldrecord – reageren veel mensen in de buurt waarnaar de dansstijl is genoemd tamelijk lauw op dit succes. Nergens in de wijk is tijdens een urenlange wandeling ook maar een enkele beeltenis van de popartiest te vinden.

Het verbaast Koreanen van buiten Gangnam niet. Ze hebben geen al te hoge dunk van de inwoners van deze wijk, die volgens hen vol zit met nouveaux riches. „Ze zijn dikwijls arrogant”, zegt de een. „Let op de neuzen van de meisjes in Gangnam”, zegt een ander. „Die zien er allemaal precies hetzelfde uit omdat ze naar de plastisch chirurg zijn geweest.” Maar enige hypocrisie is aan die kritiek niet vreemd, meent Cho Hee-yeon, een hoogleraar in de sociologie aan de Sungkonghoe Universiteit. „Er zit zeker ook een element van afgunst in, ze zouden er zelf maar al te graag wonen als ze de kans hadden.”

Met de neuzen van drie jonge vrouwen, die in Gangnam in de Zoo Coffeeshop zitten te praten, lijkt in elk geval niet veel bijzonders aan de hand. Twee van hen zijn grote fans van Psy, een derde is geen liefhebster van popmuziek maar is wel heel trots op alle internationale aandacht voor haar landgenoot. „Hij is heel geestig en origineel”, zegt Jurie Lee, die bij een reclamebureau in Gangnam werkt.

Het stoort haar niet dat de zanger-danser, die niet al te slank en niet overdreven knap is, niet beantwoordt aan het schoonheidsideaal waar veel anderen in de wijk zo vol van zijn. En evenmin dat hij de dikwijls luxueuze levensstijl van haar buurt op mild satirische wijze op de hak neemt. We zien Psy in flamboyante kleding bij een manege, waar hij zijn inmiddels beroemde ‘paardendans’ uitvoert, in gezelschap van mooie, chique geklede jonge vrouwen en te midden van dure auto’s. „Psy overdrijft een beetje”, lacht Lee, „maar veel ervan klopt wel.”

De luxueuze levensstijl knalt de bezoeker van Gangnam overal tegemoet. De ene luxe autozaak na de andere, van merken als BMW, Jaguar en Ferrari, een hel verlicht en geheel transparant elektronicaparadijs van Zuid-Korea’s industriële paradepaardje Samsung en kledingzaken met namen als Je ne sais quoi. Het wemelt er van de dure koffietentjes en restaurants, een ervan, Gorilla in the Kitchen genaamd, is in bezit van filmster Bae Yong-jun. In een galerie wordt net een nieuwe tentoonstelling geopend. Vanaf de straat is te zien hoe een groepje duur geklede dames en heren zich verdringt voor de schilderijen.

Psy, die in werkelijkheid Park Jae-sang heet, is zelf afkomstig is uit de wijk, zegt Julie Lee, en dus steekt hij ook de draak met zichzelf. Zijn vader is een gefortuneerde zakenman, die zijn zoon naar de Verenigde Staten stuurde om te studeren, met de bedoeling zijn vaders zaak op den duur over te nemen. Maar Psy, die van nature iets rebels in zich heeft, schreef zich stiekem in voor een muziekopleiding aan de universiteit van Berkeley. Toen zijn vader er achterkwam, staakte hij de betalingen aan zijn zoon subiet.

Daarmee handelde hij geheel in de geest van de bewoners van Gangnam. Die staan erom bekend dat ze hun kinderen, overeenkomstig de oude leer van Confucius, tot het uiterste drijven om maar goed te presteren op school. Dan lonken de goed verdienende banen in het bedrijfsleven en bij de overheid waarmee ze zelf zo welgesteld zijn geworden. Iets wat de meeste Zuid-Koreaanse ouders trouwens nastreven, zij het met minder geld voor bijlessen.

Gangnam mag nu de rijkste mensen van Zuid-Korea herbergen, het is zelf nog maar enkele tientallen jaren oud. Veel van de rijken hebben hun welstand te danken aan het speculeren met land of aan connecties met het dikwijls meedogenloze militaire bewind, dat tot in de jaren tachtig heerste.

Gangnam betekent letterlijk: de andere zijde van de rivier, de Han. Alles van enige historische betekenis in Seoul heeft zich altijd op de noordoever afgespeeld. Maar nu bevinden zich juist in Gangnam de meest prestigieuze universiteiten en is er de grootste rijkdom geconcentreerd, volgens sommige berekeningen zelfs 7 procent van het Koreaanse bruto nationaal product.

Psy liet zich door al zulke overwegingen niet van de wijs brengen en begon een muzikale loopbaan, aanvankelijk met alleen succes in Zuid-Korea, maar sinds de lancering van Gangnam Style afgelopen zomer overal in de wereld. Sommige oudere Zuid-Koreanen storen zich aan hem en noemen hem immoreel, omdat hij de nadruk legt op plezier maken en van een losse moraal zou getuigen. Maar zulke conventionele geluiden vallen in het niet bij de golf van enthousiasme en trots die Psy met zijn internationale roem heeft ontketend.

Bij de meeste Zuid-Koreanen kan Psy niet meer kapot. Koreaanse kranten meldden deze week dat een voedingsmiddelenconcern dat de zanger had weten te strikken voor reclamespotjes voor zijn cup noodles (een soort lokale pasta), zijn omzet in korte tijd heeft zien verveelvoudigen. Ook het Zuid-Koreaanse establishment, al dan niet woonachtig in Gangnam, heeft Psy inmiddels geadopteerd.

Minister van Buitenlandse Zaken Kim Sung-kwan draaide er in een gesprek met deze krant niet omheen: „Psy heeft het als ambassadeur voor het imago van Zuid-Korea in de wereld veel beter gedaan dan wij.” Zijn collega van Cultuur kende hem vorige maand al een orde toe en verzocht hem als ambassadeur voor de Zuid-Koreaanse cultuur op te treden. VN-secretaris-generaal Ban Ki-moon, zelf een Zuid-Koreaan, ontving Psy eind oktober en erkende ruiterlijk dat hij niet langer de bekendste Zuid-Koreaan ter wereld is.

En de kunstenaar zelf? Die ondergaat al dit eerbetoon met gemengde gevoelens. Laatst ontstond er ophef omdat hij in Canada voor de camera’s had staan roken met achter hem een bordje dat dat niet mocht. „Zo wil ik niet leven”, klaagde de zanger-danser. „Zo’n verantwoordelijke figuur ben ik niet. Ik haat dat woord, verantwoordelijkheid. Vóór Gangnam Style was ik niet verantwoordelijk en nu moet ik ineens aldoor braaf zijn.”