Massaprotest tegen Morsi. Wat is er nu weer aan de hand in Egypte?

De Egyptische president Morsi heeft volgens zijn tegenstanders te veel macht naar zich toegetrokken. Foto AP / Maya Alleruzzo

Tegenstanders van de Egyptische president Morsi hebben voor vandaag massabetogingen aangekondigd. Aanleiding is een aantal omstreden maatregelen van Morsi, die zijn tegenstanders als een machtsgreep bestempelen. Wat is er aan de hand in Egypte? Vier vragen en antwoorden.

Om welk besluit van Morsi is nu zoveel te doen?

Morsi kondigde afgelopen donderdag een presidentieel decreet af waarin maatregelen staan die zijn bevoegdheden vergaand uitbreiden. De maatregelen zijn vooral bedoeld om de rechterlijke macht, die nog uit de tijd van ex-president Mubarak stamt, te neutraliseren. Die buigt zich op dit moment over de wettigheid van diverse wetten en organen en van de Moslimbroederschap zelf.

In het decreet van Morsi staat dat zijn besluiten en wetten “definitief” zijn en niet kunnen worden aangevochten bij de rechter. Dit geldt totdat een nieuw parlement is gekozen en een nieuwe grondwet is aangenomen. De grondwetgevende vergadering, een commissie die op dit moment een nieuwe grondwet schrijft, is onschendbaar verklaard.

Morsi zei dat zijn besluiten noodzakelijk zijn om de revolutie in Egypte te beschermen. Aanhangers van Mubarak zouden “onder de paraplu” van de rechterlijke macht werken. De rechterlijke macht heeft nog veel macht in Egypte en ontbond bijvoorbeeld in juni het democratisch gekozen parlement omdat de verkiezingen van eind vorig jaar onwettig zouden zijn geweest. Morsi zegt alles te willen doen om bedreigingen van het functioneren van de staatsinstellingen weg te nemen.

Een demonstrant daagt de politie uit op het Tahrirplein in de Egyptische hoofdstad Kairo. Foto AFPEen demonstrant daagt de politie uit op het Tahrirplein in de Egyptische hoofdstad Kairo. Foto AFP

Hoe is er in Egypte op het besluit van Morsi gereageerd?

Vooral met veel woede. De seculiere en liberale tegenstanders van Morsi vinden dat de president zich ontpopt als een nieuwe ‘farao’ en zijn tegen de manier waarop hij de rechterlijke macht onder zijn controle probeert te brengen. Al dagenlang is het weer onrustig op het Tahrirplein in Kairo, vorig jaar nog het epicentrum van de volksopstand tegen Mubarak. In verschillende steden werden vrijdag partijkantoren van Morsi’s Moslimbroederschap in brand gestoken.

Kritiek kwam er ook van oud-presidentskandidaat Mohamed ElBaradei, die stelde dat de machtsgreep van Morsi een klap is voor de revolutie. Samen met oud-presidentskandidaten Amr Moussa, Hamdeen Sabahi en Abdelmoneim Abolfottouh zich achter een Nationaal Reddingsfront geschaard dat de liberale oppositie verenigt. Hoewel de woede groot is, is het de vraag of de liberalen een vuist kunnen maken. Op het Tahrirplein nam het aantal demonstranten afgelopend weekend snel af. Afwachten is hoeveel betogers vandaag naar het plein zullen gaan.

Twitter avatar ElBaradei Mohamed ElBaradei Morsi today usurped all state powers & appointed himself Egypt’s new pharaoh. A major blow to the revolution that cld have dire consequences

Niet iedereen in Egypte is overigens negatief over Morsi’s plannen. Duizenden aanhangers van de Moslimbroederschap juichten hem vrijdag toe bij het presidentiële paleis en scandeerden “Morsi, we houden van je”. Degenen die Morsi steunen vinden het goed dat de president de machtige rechters uit het tijdperk van Mubarak durft aan te pakken. De voortdurende dreiging van een ontbinding van de commissie die de grondwet schrijft hinderde inderdaad de democratische overgang, is de teneur.

Toch klinkt er binnen de Moslimbroederschap ook kritiek. Morsi’s eigen minister van Justitie stuurt aan op een strategische terugtrekking van de plannen. Oud-rechter Ahmed Mekki zei op de Egyptische televisie dat hij oprecht gelooft in Morsi’s goede bedoelingen, maar dat “de gebruikte middelen en het woordgebruik” bij veel Egyptenaren “precies het tegenovergestelde hebben bereikt”. Het decreet, aldus Mekki, “gaat lijnrecht in tegen mijn diepste overtuigingen”.

Hoe staat het er nu voor met Morsi’s plan?

Naast de gewelddadige demonstraties van de afgelopen dagen vond er ook dialoog plaats. In het Hooggerechtshof heeft de vereniging van Egyptische rechters dit weekend een staking uitgeroepen uit protest tegen Morsi’s decreet. De Egyptische Hoge Raad noemde het een “ongehoorde aanval op de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht”.

Morsi zelf leek de afgelopen dagen een beetje terug te krabbelen. Hij benadrukte dat het decreet tijdelijk is en zei gisteren dat hij “overeenstemming” wilde bereiken met zijn tegenstanders en voerde gisteravond gesprekken met een aantal belangrijke rechters. Daarin zei hij dat zijn decreet niet in strijd is met de onafhankelijkheid van de rechters.

Justitieminister Mekki, die de laatste dagen heeft bemiddeld tussen de regering van Morsi en zijn tegenstanders, zei gistermiddag dat hij verwacht dat de politieke crisis snel voorbij zal zijn. Hoe beide partijen precies tot elkaar zouden kunnen komen zei Mekki niet. De betogingen van vandaag kunnen opnieuw tot verwijdering tussen beide kampen leiden.

Hoe is er internationaal gereageerd op de onrust in Egypte?

Van de buitenwereld, het Westen incluis, kreeg Morsi eind vorige week nog complimenten voor de rol die hij had gespeeld in het tot stand brengen van een staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas in Gaza. Obama belde Morsi om hem te bedanken voor zijn bemiddelingswerk. Minister Clinton van Buitenlandse Zaken roemde het “leiderschap” van de Egyptische president.

Afgelopen vrijdag lieten de VS weten bezorgd te zijn over de manier waarop Morsi zijn macht heeft uitgebreid. “Eén van de ambities van de revolutie was dat de macht niet teveel in de handen zou liggen van een persoon of institutie”, aldus een verklaring van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De VS riepen op tot kalmte en een dialoog om tot een oplossing te komen. De EU liet weten zich zorgen te maken om het democratische proces in Egypte.

Op conservatieve Amerikaanse sites wordt het plan van Morsi met argusogen gevolgd. Commentary Magazine schrijft dat Morsi nu minstens zoveel macht in handen heeft als Mubarak en dat de regering-Obama de president heeft beloond met nauwe samenwerking, terwijl Morsi volgens Commentary juist geïsoleerd had moeten worden. De president zou er enkel op uit zijn Egypte volledig onder controle te krijgen en daarna te islamiseren.

Een Egyptenaar loopt op het Tahrirplein, waar de tekst 'Morsi, ga weg' te lezen staat. Foto AFP / Mahmoud KhaledEen Egyptenaar loopt op het Tahrirplein, waar de tekst 'Morsi, ga weg' te lezen staat. Foto AFP / Mahmoud Khaled