Het bleef heel lang stil rond 'enorme medische beerput'

Vanaf morgen dient in Almelo de volgens justitie grootste medische strafzaak ooit. De aan medicijnen verslaafde neuroloog Ernst J. S. praatte patiënten ziektes aan en verduisterde onderzoeksgeld, zegt justitie. Hij maakte mijn leven tot een hel, zegt een slachtoffer. Een vrouw pleegde zelfmoord.

Sinds Yme Drost zich bezighoudt met de zaak van de aan medicijnen verslaafde ex-neuroloog uit Enschede, die mogelijk tientallen verkeerde diagnoses stelde, staan er tissues in de spreekkamers op zijn kantoor in Hengelo. Er zijn heel wat tranen gevloeid. „Die man heeft onnoemelijk veel psychisch leed aangericht”, zegt de letselschadespecialist. „Echt onbeschrijflijk.”

De nu 67-jarige arts Ernst J.S. heeft in de periode tussen 1996 en 2004 waarschijnlijk tegen tientallen patiënten gezegd dat ze alzheimer, parkinson of multiple sclerose hadden, terwijl dat niet zo was. Hij liet ze vaak onnodig medicijnen slikken. Om zijn patiënten daarvoor in aanmerking te laten komen, vervalste hij tests en machtigingsformulieren voor geneesmiddelen.

Woensdag begint in Almelo de strafzaak tegen hem, volgens justitie de grootste medische rechtszaak ooit gevoerd in Nederland. Hij staat terecht voor het opzettelijk benadelen van de gezondheid en het in hulpeloze toestand brengen en laten van patiënten met zwaar lichamelijk en psychisch letsel tot gevolg. Eén patiënt zou als gevolg daarvan zelfs zijn overleden – ze heeft zelfmoord gepleegd. De arts wordt ook verweten dat hij receptenbriefjes van collega’s heeft vervalst om in zijn eigen medicijnverslaving te kunnen voorzien. Verder zou hij 88.000 euro hebben verduisterd van een stichting die hij met andere medici had opgericht.

De zaak is gebaseerd op negen patiëntendossiers, terwijl er meer dan veertig aangiften zijn gedaan. Justitie selecteerde de zaken met de beste bewijzen. Op de eerste (regie)zitting, woensdag, wordt bepaald of nader onderzoek nodig is. Op de strafrechtelijke verwijten staan jarenlange gevangenisstraffen, tot maximaal negen jaar.

Drost, die de gedupeerden ook in de rechtszaal bijstaat, vindt de verhalen van de vermeende alzheimerpatiënten het meest schrijnend. Ze namen soms ingrijpende beslissingen; ze verkochten hun huis, stopten met werken, deden spullen van de hand om van de opbrengst nog zo veel mogelijk van het leven te kunnen genieten. Ze bereidden zich voor op de geestelijke en lichamelijke achteruitgang, op een situatie waarin ze steeds hulpbehoevender zouden worden. De medicijnen tegen alzheimer (Exelon) hadden vaak vervelende bijwerkingen. Drost: „Een van mijn cliënten raakte zó incontinent dat de vloerbedekking in zijn woning moest worden vervangen.”

Het ziekenhuis Medisch Spectrum Twente (MST) wilde aanvankelijk (in 2005) geen actie ondernemen, want de arts – hij had er gewerkt sinds 1978 – was al weg. Eind 2003 vertrok hij in stilte, met een vertrekregeling, nadat collega’s hadden ontdekt dat hij (hun) medicijnbriefjes had vervalst om in zijn verslaving aan slaapmiddelen te kunnen voorzien. De Inspectie voor de Gezondheidszorg, in het begin van de jaren 90 al op de hoogte van strubbelingen tussen Ernst J.S. en zijn collega’s en rond 2000 in elk geval van één valse diagnose, nam een afwachtende houding aan. Bij justitie, geïnformeerd in 2007, raakte het dossier „ondergesneeuwd”. Toen Drost er in de regionale media schande van sprak, ging justitie in 2009 alsnog met de zaak aan de slag. In totaal heeft het hem zeven jaar gekost om „de enorme medische beerput” open te trekken. Of de conspiracy of silence nu is doorbroken, of deze zaak iets heeft veranderd aan de houding van artsen, inspectie en bestuurders, betwijfelt Drost. „Medici, de goede niet te na gesproken, slagen er nog steeds uitstekend in de vuile was binnen te houden.” Toezichthouders en bestuurders zouden wat hem betreft moeten worden vervolgd als zij niet tijdig ingrijpen.

Er loopt nog een onderzoek in opdracht van MST naar de neurochirurgische ingrepen van 1997 tot 2004 bij patiënten van J. Bij Drost hebben zich vier patiënten of nabestaanden van patiënten gemeld met twijfels daarover.

In 2005 meldden de eerste slachtoffers zich bij Drost. Toen er vijf vergelijkbare klachten waren over dezelfde medisch specialist, viel dat op. Drost: „Ik dacht, vijf zaken, één dokter, allemaal bij ons kantoor. Dan moet het probleem veel groter zijn.” Er verschenen artikelen in De Twentsche Courant Tubantia en De Telegraaf. Tientallen slachtoffers klopten daarna bij Drost aan. In 2009, toen de zaak weer in de publiciteit kwam, meldden zich nog veel meer gedupeerden.

Het zijn er nu 192. Namens 105 cliënten heeft Drost een schadeclaim ingediend bij het ziekenhuis. De meeste claims zijn van patiënten bij wie een verkeerde diagnose is gesteld. Er zijn bedragen uitgekeerd tussen 250 euro en 260.000 euro, in totaal naar schatting 1,2 miljoen euro. Een aantal zaken loopt nog.

In 2009 kwam ook het ziekenhuis in actie; in opdracht van MST verschenen twee rapporten over de zaak. De uitkomsten waren schokkend: van 1992 tot zijn vertrek eind 2003 zou de arts hebben gedisfunctioneerd, maar signalen werden niet opgepakt, genegeerd of vergoelijkt . Collega’s, raad van bestuur, medisch stafbestuur, allen viel iets te verwijten, stelde commissievoorzitter en oud-CDA-senator Wolter Lemstra. Hij vond dat zijn collega’s niet hadden mogen zwijgen, ook al hadden ze van de raad van bestuur die opdracht. „Een arts heeft een hogere verantwoordelijkheid, namelijk die voor de patiënt”, zei hij.

Toevallig kent Drost de ex-neuroloog persoonlijk. Ook hij was ooit een van diens patiënten. Bij Drost was door een andere neuroloog een verkeerde diagnose (MS) gesteld. Het was uitgerekend Ernst J.S. die in 1986 deze foute diagnose herzag. „Ik heb hem toen leren kennen als een warme, hartelijke, vooral menselijke dokter. Hij maakte een kundige indruk. Het kan raar lopen, ja. Ik blijf met de vraag zitten: hoe heeft het zover kunnen komen? Was het overschatting? Was het opzet? Wilde hij experimenteren? Was hij uit op geldelijk gewin? Die vraagt knaagt ook enorm aan de slachtoffers. Waarom raakte hij zo verslaafd?”

De arts zelf zei in oktober 2009 in NRC Handelsblad, in het enige interview dat hij tot nu toe heeft gegeven, dat hij „een helperssyndroom” heeft. Hij wilde er voor de patiënten zijn, ze helpen. Hij raakte naar eigen zeggen vanaf 1999 verslaafd aan de slaapmiddelen Dormicum en Mogadon – op het dieptepunt van zijn verslaving nam hij zes tot zeven tabletten per dag. Door stress, vooral vanwege problemen thuis. Hij toonde berouw.

„Krokodillentranen”, zegt Drost over die spijtbetuiging.

Na zijn vertrek uit MST ging de arts nog tot twee keer toe als neuroloog aan het werk in Duitsland. „Deze man kan het niet laten”, zegt Drost. „Volgens mij ziet hij zichzelf als de beste neuroloog die op aarde rondloopt.” Waar hij nu verblijft, is niet bekend, waarschijnlijk in Duitsland of Polen. Zelfs zijn advocaat weet het niet, en ook niet of hij weer werkt. Ernst J.S. zal niet aanwezig zijn bij de regiezitting morgen; wel zou hij de inhoudelijke behandeling van zijn zaak bij willen wonen.