Helpt roken nu werkelijk tegen alzheimer?

Roken verlaagt de kans op alzheimer, schreef nrc.next-columniste Marian Donner onlangs in haar column. Wilfried Boos uit Hoogkarspel vraagt zich af of dat klopt.

Alzheimer en dementie. In de volksmond worden de twee nogal eens verward. Begrijpelijk, maar onterecht, zegt Wiesje van der Flier, hoofd onderzoek van het Alzheimercentrum van het VUmc.

Alzheimer is een hersenziekte. Dementie, het trager werken van de hersenen, wordt erdoor veroorzaakt. In driekwart van de gevallen is alzheimer ook daadwerkelijk de aanstichter van de dementie, soms zijn andere hersenziektes, zoals vasculaire dementie, de boosdoener. Een patiënt die aan alzheimer lijdt, is vergeetachtig, iemand met vasculaire dementie schakelt minder snel.

Dat komt omdat bij vasculaire dementie de doorbloeding van de witte stof, de verbinding of „snelweg” tussen de verschillende hersendelen, onvoldoende is. Daarin zitten de uitlopers, de schakels. Doordat de doorbloeding tekortschiet, kunnen verschillende hersendelen minder goed met elkaar communiceren. Daardoor begin je minder snel aan je handelingen of verricht je ze trager. Bij alzheimer hopen eiwitten zich op tussen de hersencellen in de grijze stof. Dat leidt tot het afsterven van de grijze delen, ofwel hersenkrimp, en dus tot vergeetachtigheid.

En dan het verband met roken. Dat is er wel, maar het is precies andersom. Roken vergroot juist de kans op vasculaire dementie, door teerafzetting in de vaten. En, gek genoeg vergroten alle risicofactoren voor vasculaire dementie ook de kans op alzheimer. Dus ook roken.

De misvatting van Donner is te herleiden tot ouder epidemiologisch onderzoek, zegt Van der Flier. Onder een groep gezonde mensen werd gekeken wie dement werd. De uitkomst dat rokers minder vaak dement werden, bleek te berusten een vertekening van de werkelijkheid. De meeste rokers leefden gewoon minder lang, omdat ze meer kans liepen op andere ziektes. Van der Flier: „Als je op je zestigste al bent overleden aan een hartaanval, kan je op je tachtigste niet ook nog dementie ontwikkelen.”

Ook een vraag voor deze rubriek? Mail naar vraag@nrc.nl