Onvrede Catalanen belast Spanje

De Catalaanse president Artur Mas beloofde een referendum over een ‘eigen staat’, en verloor. Maar radicalere regio- nationalisten wonnen.

De economische crisis zet de verhouding tussen Catalonië en de rest van Spanje nog meer onder druk, zo bleek gisteren bij de regionale verkiezingen in Catalonië. De centrum-rechtse, gematigd nationalistische CiU, die een referendum had beloofd over een eigen staat, viel terug, van 62 naar 50 zetels. In plaats van een absolute meerderheid te krijgen, zoals hij had gegokt, moet regiopresident Artur Mas nu waarschijnlijk regeren met linkse, radicalere regionalisten, die juist sterk wonnen.

Mas schreef de vervroegde verkiezingen uit nadat op 11 september, de Catalaanse nationale feestdag, circa anderhalf miljoen mensen in Barcelona de straat opgingen. Hij beloofde om een referendum te organiseren. Maar Mas lijkt die manifestatie verkeerd te hebben gelezen. Er werd weliswaar betoogd onder het motto van onafhankelijkheid, maar betogers waren ook kwaad over de crisis.

De uitslag wordt in Catalonië en in Madrid verschillend uitgelegd. In de rechtse Madrileense pers werd vanochtend gejuicht dat het onafhankelijkheidsstreven van de relatief welvarende regio met deze tegenslag voor Mas een zware klap heeft gekregen. „Adéu Mas. Catalonië houdt van Spanje”, kopte La Razón, een krant die dicht tegen de centrale regering-Rajoy aanleunt, plagerig.

Nationalistische Catalaanse kranten maakten een andere rekensom. In het regioparlement groeide de meerderheid voor zelfbeschikking juist met één zetel, tot 87 (op een totaal van 135). Bij een recordopkomst van bijna 70 procent ging gisteren 59 procent van de stemmen naar een nationalistische partij (tegen 56 procent in 2010).

Nationalistische politici stellen dat Catalonië als onafhankelijk land sneller uit de crisis komt. Of toch in ieder geval minder zou moeten afdragen aan de nationale schatkist.

In andere delen van het land groeit de woede over de eigenzinnige Catlanen. Hun afscheidingsdrift wordt gezien als doorzichtige afleidingsmanoeuvre door de regionale politiek van de eigen financiële problemen. De regio gaat gebukt onder een hoge schuldenlast en is afgesloten van de kapitaalmarkten. Deze zomer moest Mas de centrale regering 5 miljard euro noodhulp vragen, die gepaard gaat met meer Madrileense bemoeienis.

De vier nationalistische partijen – die samen net geen tweederde meerderheid wonnen – vormen allesbehalve een homogeen blok. Naast CiU zijn de drie andere nationalistische partijen ERC, ICV en CUP respectievelijk republikeins-links, groen-links en antikapitalistisch. Zij zijn kritisch over de harde, rechtse bezuinigingskoers die Mas de afgelopen twee jaar voerde. Om niet nog verder onder Madrileense curatele te komen én om sympathie te winnen in Noord-Europa voor de Catalaanse zaak, wil Mas echter blijven snoeien.

Catalonië gaat nu politiek een zeer onzekere periode tegemoet. De niet-nationalistische partijen zullen niet snel geneigd zijn Mas te hulp te schieten. Ciutadans, een linkse partij die opkomt voor Spaanssprekenden in de regio, verdriedubbelde. De centrum-linkse socialisten, die campagne voerden met een pleidooi voor een federalistisch staatsbestel, verloren fors, maar minder dan voorspeld. En de centrum-rechtse PP, die regeert op landelijk niveau en meer centralisme bepleit, bleef nagenoeg gelijk.

De uitslag van gisteren toont daarmee dat de Catalaanse identiteit meer hybride is dan de nationalisten willen doen voorkomen. Niet iedereen voelt zich óf Spanjaard óf Catalaan. Er zijn ook inwoners die beide identiteiten omarmen.

Door Mas’ gok lijkt hij nu veroordeeld tot samenwerking met de radicalere nationalisten van de ERC. Als die al bereid zijn Mas’ begrotingen te steunen, zullen ze daarvoor iets terugwillen op nationalistisch vlak.

Commentaar: pagina 2

Interview Savater: bijlage De Wereld