'Meisjes hebben een negatief zelfbeeld'

Teenage Girl Looking in Mirror --- Image by © Pete Leonard/Corbis © Pete Leonard/Corbis

Aanleiding

Het zelfbeeld van jonge meisjes is erg slecht, meldde de Telegraaf op 5 november. De krant schreef: ‘Driekwart van de meisjes tussen de 10 en 17 jaar voelt grote druk om mooi te zijn. Wereldwijd, maar ook in Nederland, vindt slechts 1 op de 10 meisjes zichzelf mooi.’ De cijfers zijn afkomstig uit de Self Esteem studie van Dove. De uitkomsten hiervan zijn voor het bedrijf aanleiding om deze maand uit te roepen tot Self Esteem maand en zo te strijden voor een beter zelfbeeld van meisjes. Dit doet Dove door in het hele land workshops over zelfvertrouwen te organiseren. Er zijn workshopboekjes voor moeders en dochters en er is workshopmateriaal voor docenten beschikbaar. De vraag rijst: is het zelfbeeld van meisjes echt zo slecht?

Waar is het op gebaseerd?

Marktonderzoeksbureau Panelwizard heeft in opdracht van Dove de studie uitgevoerd. Een internetpanel van 503 Nederlandse meisjes tussen de 10 en 17 jaar kreeg een online vragenlijst voorgelegd met gesloten antwoordcategorieën. Dove heeft ook wereldwijd onderzoek laten doen, dit gebeurde onder 1.200 meisjes in dezelfde leeftijdscategorie uit Amerika, Canada, Groot-Brittannië, Duitsland, Brazilië en Rusland.

Dove concludeert uit het onderzoek: driekwart van de meisjes voelt grote druk om mooi te zijn. Wereldwijd, maar ook in Nederland, vindt slechts 1 op de 10 meisjes zichzelf mooi. Dit negatieve zelfbeeld zorgt ervoor dat 60 procent van de meisjes wereldwijd stopt met activiteiten die ze leuk vindt, zoals sporten, uitgaan of naar school gaan. In Nederland is dat 20 procent. Slechts 30 procent van de meisjes in Nederland is tevreden over hun uiterlijk, veel meisjes zouden iets aan hun uiterlijk willen veranderen. Ruim een derde van de meisjes zou gelukkiger zijn met een mooier uiterlijk.

En, klopt het?

Opvallend is dat Dove een negatiever beeld schetst dan de cijfers uit het onderzoek laten zien. Een voorbeeld: Dove zegt dat slechts 1 op de 10 meisjes zichzelf mooi vindt. Dat klopt ongeveer: op de vraag hoe meisjes zichzelf beoordelen, heeft 11,9 procent het woord ‘mooi’ aangevinkt. Maar de ondervraagden hebben meer positieve woorden aangeschreven om zichzelf mee te beschrijven: aantrekkelijk (3,5 procent), leuk (33,9 procent), hot/flitsend (1,3 procent), natuurlijk (6,3 procent) en sexy (0,6 procent). Bij elkaar opgeteld, kun je zeggen dat 57,5 procent positief is over zichzelf.

Slechts een kleine groep (3,7 procent) heeft negatieve woorden (onaantrekkelijk, lelijk en onopvallend) online aangeklikt.

Dove onderzoekt het zelfbeeld van meisjes. De exacte definitie van zelfbeeld ontbreekt in het onderzoek. Uit de vragen kunnen we opmaken dat zelfbeeld gerelateerd is aan uiterlijk. Maar dat is geen self esteem, zegt Sander Thomaes, universitair docent Ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Utrecht. Self esteem betekent letterlijk zelfwaardering, daar valt uiterlijk onder maar ook vragen als: vind ik mijzelf aardig, ben ik goed op school, heb ik vrienden, ben ik tevreden over mijzelf? Dove heeft het over ‘uiterlijk zelfbeeld’, zegt Thomaes. De definitie van Dove is dus te beperkt om uitspraken over self esteem te doen.

Thomaes deed samen met de Vrije Universiteit Amsterdam en The Ohio State University een grote – nog niet gepubliceerde – metastudie gebaseerd op 42 onderzoeken onder 14.351 meisjes en jongens van 8 tot en met 12 jaar. Zij kwamen uit 17 landen, waaronder Nederland. Hieruit blijkt: weinigen hebben een lage zelfwaardering. Het internationale percentage van kinderen met een maximaal lage zelfwaardering was slechts 0,3 procent. Het aantal kinderen met een maximaal hoge zelfwaardering daarentegen, was 17,1 procent. Hoewel de kinderen in de studie van Thomaes jonger zijn dan die in die van Dove, laten andere internationale studies onder adolescenten een vergelijkbaar beeld zien, zegt Thomaes. Veruit de meeste adolescenten hebben een hoge zelfwaardering en zijn tevreden met zichzelf als persoon.

Ook over lichaamsbeeld van jonge Nederlandse vrouwen is meer wetenschappelijk onderzoek gedaan, bijvoorbeeld in de studie: Jij ziet, jij ziet, wat ik niet zie – Het vertekende lichaamsbeeld van gezonde vrouwen (2006). Meisjes met een eetstoornis en gezonde meisjes gaven hierin elk een cijfer aan hun eigen lichaam. Twee panels van in totaal 160 mensen deed dat vervolgens ook. Wat bleek: de meisjes met eetproblemen gaven zichzelf een cijfer dat overeen kwam met het cijfer van het panel. De gezonde meisjes beoordeelden zichzelf mooier dan het publiek. Onderzoeker Anita Jansen, hoogleraar Experimentele psychologie en gespecialiseerd in eetstoornissen aan de Maastricht University: „Het zijn dus juist de gezonde meisjes die een vertekend lichaamsbeeld hebben, zij hebben een overschat positief lichaamsbeeld.” Dat is overigens heel gezond, zegt ze, „want dit beschermt je tegen depressies en een lage zelfwaardering”.

Conclusie

De studie van Dove heeft een beperkte opzet en de onderzoekers zijn selectief bij het gebruik van de uitkomsten; zij schetsen een negatiever beeld dan de cijfers laten zien. De conclusies die Dove trekt zijn bovendien in tegenspraak met verschillende wetenschappelijke studies die landelijk en wereldwijd zijn uitgevoerd. Deze onderzoeken tonen aan dat het grootste deel van de kinderen en jongeren in het westen heel positief is over zichzelf.

De stelling van Dove dat meisjes een negatief zelfbeeld hebben beoordelen wij dan ook als onwaar.