Hoe lang bestaat de freelancer nog?

Freelance-journalisten hebben het zwaar. Terwijl de oplages van kranten en tijdschriften dalen, staan de tarieven onder druk.

Hij wist niet wat hij hoorde. Toen ‘bladendokter’ Rob van Vuure eerder dit jaar werd gevraagd mee te werken aan het nieuwe blad Gooisch… constateerde hij dat de tarieven voor freelancers in tien jaar tijd bijna waren gehalveerd. „Het bizarre is: iedereen doet het ervoor. Daar schrok ik van”, aldus Van Vuure (66). Hij sprak hierover in september in Amsterdam, tijdens de jongste editie van ‘Bladen in De Balie’, een initiatief van de Groep Publiekstijdschriften.

Wat voor Van Vuure nieuws was, is voor freelance-journalisten inmiddels normaal. Terwijl er jaarlijks nog honderden aspirant-journalisten bijkomen, staan oplages van kranten en tijdschriften onder druk en wordt er fors bezuinigd bij radio- en tv-zenders. Het gevolg: de tarieven komen (verder) onder druk te staan – in een tijd dat vraag en aanbod al onevenredig zijn. Hella Liefting, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), stelde onlangs dat „de freelancemarkt compleet bedorven is.” Volgens cijfers van de NVJ zijn er momenteel 4800 freelance-journalisten en komen er elk jaar driehonderd nieuwe freelancers bij.

Frans Lomans (57), hoofdredacteur van Panorama herkent zich in de woorden van Van Vuure. „Toen ik ruim twintig jaar geleden hoofdredacteur van Nieuwe Revu werd, lagen de tarieven onnoemelijk veel hoger.” Dat het nu lager ligt, vindt hij lastig. „Ik wil me niet schamen voor een vergoeding. Wij betalen nu al vier jaar hetzelfde voor een interview, 450 euro. Ik heb het geluk dat ik bijna 58 ben, want ik wil niet meemaken dat ik straks maar driehonderd euro kan betalen voor een interview van vijftienhonderd woorden. ”

Lomans ziet het tij niet snel keren. „Zolang de oplages blijven dalen, zullen ook de tarieven voor freelancers dalen.” Maar is de economische crisis de enige schuldige voor de alsmaar dalende tarieven voor freelancers? Nee, vindt Antoinnette Scheulderman, freelance journalist voor ondermeer LINDA. en Vogue. „Wat me opvalt is dat freelancers nauwelijks durven te onderhandelen. Ik ben zakelijk, maar doordat veel zzp’ers alles lijken te accepteren, komen ook mijn tarieven onder druk te staan. Ik moet vaker de prijs van mijn interviews verantwoorden.”

Van Vuure reageert nuchter op zo’n opstelling. „Ach, je kunt wel de held uithangen en zeggen: voor dat bedrag neem ik een opdracht niet aan, maar voor jou zijn er zes anderen, die het daarvoor wél doen. En opdrachtgevers hebben groot gelijk. Een journalist van veertig levert min of meer dezelfde kwaliteit als iemand van twintig.”

Van Vuure geeft regelmatig spreekbeurten op de scholen voor journalistiek. „Ik houd studenten altijd voor: schrijf elk huis-aan-huisblad vol, en laat zien wat je kunt. Maar soms denk ik: ja jongens, een flink deel van jullie zal straks zonder werk zitten. Want op die scholen zit het probleem: er komen jaarlijks veel te veel nieuwe journalisten de markt op, terwijl er steeds minder werk is.”

Jop de Vrieze, sinds 2008 freelance journalist, hanteert bij het aannemen van een nieuwe opdracht het principe van de drie P’s. Poen, Pret en Prestige. „Als freelancer word je numeer gedwongen na te denken over je verdienmodel”, meent hij. „Opdrachtgevers beknibbelen als eerste op hun freelancers, dat is gemakkelijk omdat zij geen cao’s hebben. Het is momenteel een slagveld. Je ziet dat freelancers met ondernemerschap wel overeind blijven. Je moet een netwerk hebben, jezelf profileren. Alleen zo kun je overleven.”

Bij nu.nl krijgt De Vrieze 40 euro per wetenschapsbericht. „Daar zit ongeveer 2 uur werk in zit. Voor vrijwel alle andere opdrachtgevers geldt ongeveer 30 cent per woord, wat vaak uitdraait op ongeveer 25 euro per uur.” Dat is niet veel aangezien freelancers, oftewel zzp’ers, zelf belasting betalen en zelf hun pensioenvoorziening moeten regelen en niet worden doorbetaald bij ziekte. Het is aanpoten, vindt Scheulderman. „Het stoort me dan ook dat freelancers, zelfs door vakgenoten, vaak als een soort veredelde hobbyisten worden gezien. Totale onzin. Ik heb jarenlang zeven dagen in de week gewerkt – harder dan ik in vaste dienst deed.”

Scheulderman ergert zich vaak aan stukken over freelancers in het vakblad Villamedia. „Die hebben bijna altijd een toontje alsof het over zielige kindjes in Afrika gaat.”

Ook is ze niet blij als vakbond NVJ het initiatief neemt tot een vast tarief voor alle freelancers. „Alsof ik met mijn jarenlange ervaring uit een soort misplaatste solidariteit hetzelfde moet verdienen als iemand die net komt kijken. Belachelijk. Een ervaren journalist in vaste dienst verdient toch ook niet evenveel als een stagiaire?”