Het feest van de naoorlogse mode: Fabulous Fifties in het Gemeentemuseum

Het was voorbij. Geen oorlog meer. De Amerikaanse bevrijder bracht sigaretten mee, chocolade en kousen van nylon, een nieuwe ‘wonderstof’ waar tijdens de oorlog parachutes en ander materieel van gemaakt werden. Vanaf 1949 was textiel niet meer op de bon en kon de Nederlandse huisvrouw naar hartelust aan de slag met de naaimachine. Modebladen verkochten knippatronen van de nieuwste, meest begerenswaardige creaties uit Parijs; stoffenwinkels en warenhuizen leverden de materialen. Wie niet handig genoeg was, kon terecht bij een huisnaaister of coupeuse.

De naoorlogse mode, op 12 februari 1947 met een historisch geworden show gelanceerd door ontwerper Christian Dior, was alles wat kleding in oorlogstijd niet kon of mocht zijn. Onpraktisch. Vrolijk, romantisch, frivool. Diors ‘New Look’ omsnoerde de taille en liet de rok wijd uitwaaien, in meters stof die puur ter decoratie diende. De eerste Parisiennes die zich ermee op straat waagden, werden soms door woedende vreemden belaagd: dit was de decadentie ten top. Maar het protest verstomde snel. „Ik herinner me de jaren vijftig als een tijd van vernieuwing en hervonden zekerheid”, vatte filmster Audrey Hepburn (1929-1993), die de bezetting als tiener in Nederland had meegemaakt, het later samen. „Een wedergeboorte van kansen, vitaliteit en enthousiasme. […] Het leven werd zorgelozer […] Je mocht weer optimistisch zijn over de toekomst.” Het Gemeentemuseum hoefde enkel in de eigen kostuumcollectie te zoeken om een prachtige tentoonstelling over Fabulous Fifties Fashion samen te stellen, verdeeld over elf stijlkamers met thema’s als ‘Kantoor’ (geïnspireerd op het strenge, sexy reclamebureau uit de tv-serie Mad Men), ‘Vrije tijd’ (met nog zo’n revolutionair nieuw kledingstuk: de in 1946 bedachte bikini) en ‘Glamour’ (met avond- en cocktailjurken).

Het aandeel huisvlijt is indrukwekkend hoog, en creaties als een ‘bevrijdingsrok’ van restjes stof en een New Look-achtige zomerjurk met een oude parachute als basis zijn van een ontroerende inventiviteit. Je ziet de stille arbeidsuren eraan af; de kloof met de misbaksels van een paar euro die ketens als H&M nu als kleding op de markt smijten, leek nog nooit zo groot.

Wie argeloos langs de kleine honderd paspoppen loopt en hun outfits louter visueel op zich laat inwerken, wil maar één ding, en dat is ook zoiets moois aan. Het liefst elke dag. Er is een andere kant. In de catalogus wordt het keurslijf waarin de naoorlogse maatschappij zijn burgers perste ook benoemd: doorgaan, opbouwen, trouwen en baby’s maken en al je kansen benutten waren een plicht. En een man was een man, een vrouw een vrouw: zij bleef thuis en naaide, kookte, poetste alles op tot een glimmend plaatje. In de jaren vijftig broeide het onbehagen dat tien jaar later de vrouwenemancipatie z’n momentum gaf. Van de stijliconen die naast Hepburn op Fabulous Fifties Fashion geëerd worden – Jackie Kennedy, Grace Kelly, Marilyn Monroe – is inmiddels bekend hoe ongelukkig en beklemd ze zich in hun rollen van respectievelijk First Lady, Prinses en Sekssymbool voelden. „Daar gaan we weer – een bestelling van een miljoen hoeden…”, schreef Jackie Kennedy in 1960 aan haar vaste verkoopster bij warenhuis Bergdorf Goodman. „Oh dear, wat was het fijn om geen hoeden te hoeven dragen!”

Interessant is echter dat juist deze strakke, overgestileerde jaren ons nu zo aantrekken. Fabulous Fifties Fashion eindigt met bruiklenen uit recente collecties van Prada en Dior Couture die aantonen dat mantelpakjes, wespentailles en kleurige dessins weer net zo bekoren als toen. In de catalogus wordt dat gekoppeld aan de economische crisis: dan neemt men zijn toevlucht tot nostalgie en escapisme, heet het. Maar is er niet meer aan de hand? Zou het kunnen dat ons verlangen naar een duidelijke rolverdeling en kledingcodes een reactie is op de fluïde grenzen tussen hij en zij, werk en thuis, dag en avond van nu? Een korset of een ceintuur is niet alleen beknellend, het is ook een ferme hand die zegt: tot hier mag je, en niet verder. Dat geeft ook rust.

‘Fabulous Fifties - Fabulous Fashion’, t/m 3 februari 2013 in Gemeentemuseum, Stadhouderslaan 41, Den Haag. Open di-zo 11-17u. Catalogus, 256 p., € 20,-. Inl:www.gemeentemuseum.nl

 

 

 

 

    • Sandra Heerma van Voss