Dictator is nog een te braaf woord

Het protest tegen de machtsuitbreiding van president Morsi is fel. Morgen worden in Egypte massademonstraties verwacht.

A protester returns a tear gas canister to the riot police in Cairo November 25, 2012. Egyptian President Mohamed Mursi's decree that put his decisions above legal challenge until a new parliament was elected caused fury amongst his opponents on Friday who accused him of being the new Hosni Mubarak and hijacking the revolution. Police fired tear gas in a street leading to Cairo's Tahrir Square, heart of the 2011 anti-Mubarak uprising, where thousands demanded Mursi quit and accused him of launching a "coup". There were violent protests in Alexandria, Port Said and Suez. REUTERS/Mohamed Abd El Ghany (EGYPT - Tags: CIVIL UNREST POLITICS) REUTERS

Correspondent Noord-Afrika

KAIRO. Advocaat Husseini Abu Leith kent de trappen van het hooggerechtshof in Kairo goed. In 2004 stond hij hier al te betogen tegen het regime van Hosni Mubarak. Het was het prille begin van Kefaya (‘Genoeg’), de eerste protestbeweging tegen Mubarak, en ze waren maar met vijf. Acht jaar later staat Abu Leith op diezelfde trappen om ‘Genoeg’ te zeggen tegen president Mohammed Morsi.

Die eigende zichzelf vorige week een reeks bevoegdheden toe die zo ver gaan dat velen hier zeggen dat Egypte opnieuw een dictatuur is geworden. Morsi heeft verordend dat zijn beslissingen niet mogen worden aangevochten voor de rechtbank, en dat hij naar eigen goeddunken maatregelen mag nemen om „de revolutie, de nationale veiligheid” te beschermen.

In het hooggerechtshof heeft de vereniging van Egyptische rechters intussen een staking uitgeroepen uit protest tegen Morsi’s decreet: zij willen de mogelijkheid behouden om zijn besluiten aan te vechten. „Dictator is nog een te braaf woord voor Morsi”, zegt Abu Leith. „In het oude Rome werd een dictator tenminste door de senaat beëdigd. President Morsi heeft zichzelf tot dictator benoemd.”

Kort daarvoor zijn de honderden betogers voor het hooggerechtshof aangevallen door onbekenden, die hen met vuurwerk bestookten. Stoottroepen van de Moslimbroederschap, weet Abu Leith. „Ik heb één van hen herkend; hij was met ons op het Tahrir-plein tijdens de achttien dagen in 2011.” De tijd dat links, liberaal Egypte en de Moslimbroeders eensgezind om het vertrek van Mubarak riepen is een verre herinnering. Sinds vrijdag zijn her en der in Egypte dertien kantoren van de Moslimbroederschap in brand gestoken. Bij confrontaties tussen de Moslimbroeders en betogers in Damanhour in de Nijldelta is gisteren een dode gevallen.

In Kairo is het straatprotest voornamelijk gericht tegen de gehate oproerpolitie, die vrijwel onveranderd is gebleven sinds de val van Mubarak. Rondom het Tahrir-plein werd al sinds vorige week maandag gevochten, nadat een herdenking van de veldslag van de Mohammed Mahoudstraat vorig jaar uit de hand was gelopen. Dat protest liep naadloos over in het verzet tegen Morsi’s decreet. Veel van de betogers die met stenen gooien naar de politie zijn kinderen.

In het straatgewoel is weinig plaats voor nuance. „Morsi is Mubarak”, zegt Nada Wassef, een jonge activiste van wie de verloofde donderdag in de buik werd geschoten. „We staan terug op het beginpunt. Maar deze keer mogen we niet opgeven. Anders leven onze kinderen straks onder een nog ergere dictatuur dan die van Mubarak.”

Toch zijn er ook stemmen die zeggen dat Morsi het misschien niet zo kwaad heeft bedoeld. De procureur-generaal die door Morsi is ontslagen – een eerdere poging daartoe mislukte – was erg impopulair. Abdel-Meguid Mahmoud werd gezien als hoofdverantwoordelijk voor het uitblijven van gerechtigheid voor de martelaars van de Egyptische revolutie. (Zelf zegt Mahmoud dat dat kwam door een gebrek aan bewijslast.)

Morsi besliste ook dat het panel dat de nieuwe grondwet moet schrijven onaantastbaar werd voor de rechtspraak. De voortdurende dreiging van een ontbinding van dat panel door het grondwettelijk hof was inderdaad contraproductief voor de democratische overgang.

„Ongetwijfeld gelooft Morsi zelf dat hij goed bezig is”, zegt blogger en politiek commentator Bassam Sabry. „Het probleem is dat alle goeie dingen in het decreet niet opwegen tegen het feit dat dit een stap is naar een dictatuur. Nasser, Sadat, Mubarak hadden in hun tijd ook allemaal goede redenen om de democratie op te schorten. Maar dat het doel altijd de middelen heiligt, is precies waartegen de Egyptenaren vorig jaar in opstand zijn gekomen.”

Ook politiek commentator Issandr al-Amrani gelooft dat Morsi zich heeft vergaloppeerd. „Als Morsi een Nelson Mandela was geweest, was hij hier misschien mee weggekomen. Maar hij was louter de tweede keuze van een organisatie – de Moslimbroederschap – die door veel van zijn landgenoten wordt gewantrouwd. ”

Voor morgen heeft zowel de Moslimbroederschap als de oppositie opgeroepen tot massabetogingen pro en contra Morsi’s decreet. Officieel staat de Moslimbroederschap als één man achter Morsi. Mohammed Beltagy, de secretaris-generaal van de politieke partij van de Moslimbroeders, zei op zijn Facebook-pagina dat „mensen die nu de procureur-generaal en het grondwettelijk hof verdedigen gewoon het Mubarak-regime verdedigen”.

Maar er zijn ook barsten in de partijdiscipline. Ten minste vier presidentiële adviseurs zijn uit protest opgestapt. Gisteren gaf ook de voorzitter van de Shura, de Egyptische senaat, kritiek op het decreet. Ahmed Fahmi, een prominente Moslimbroeder, zei dat Morsi „de natie had verdeeld” en riep op tot een nationale dialoog om de crisis te bezweren.

Eén positief gevolg van Morsi’s decreet is alvast dat het de hopeloos verdeelde oppositie heeft verenigd.

    • Gert Van Langendonck