De dans van de sterke mannen in het Midden-Oosten

Opvallend afwezig in het nieuws de afgelopen weken: Bashar al-Assad. president van Syrië. Het laatste wat van hem vernomen werd was dat hij vrijdag de Iraanse parlementsvoorzitter Larijani ontving. Die kwam Assad nog eens verzekeren van de Iraanse steun tegen zijn overwegend sunnitische tegenstanders en het Westen. En o ja, zijn regering reageerde op het verzoek van Turkije aan de NAVO om Patriot-luchtafweerraketten: „Syrië veroordeelt de jongste provocatieve stappen van de Turkse regering”. Dat bericht was behalve aan Ankara ook gericht aan Duitsland, de VerenigdeStaten en Nederland, die de Patriots aan NAVO-bondgenoot Turkije leveren – voor defensieve doeleinden, volgens NAVO-criteria.

Het belang en de gevolgen van deze ontwikkelingen moeten nog blijken. Nu vormden ze maar zijdelings het nieuws uit het Midden-Oosten, naast het Israëlische offensief tegen Hamas in de Gazastrook, de daarop volgende wapenstilstand, en de aanhoudende onrust in Egypte sinds president Morsi zich vorige week opwierp als ‘tijdelijke dictator’.

Hoe overzicht te bieden in deze kluwen van conflicten, die elk hun eigen achtergronden en dynamiek kennen maar samen een brandende vuurkorf vormen van mondiaal belang? De ontwikkelingen op de verschillende fronten (en in de andere landen) in het Midden-Oosten worden permanent gevolgd door vier correspondenten ter plaatse en door Midden-Oostenredacteur Carolien Roelants, bijgestaan door andere redacteuren. Als één land of conflicthaard het nieuws domineert, verkeren de andere in de krant meer in de marge of moeten zij even wachten. Tijdelijk: als Gaza brandt, is Syrië niet opeens vergeten.

Soms racen correspondenten haast letterlijk achter het nieuws aan. Leonie van Nierop, correspondent in Israël en de Palestijnse gebieden, wilde vorige week liefst tegelijk in de Gazastrook en Tel Aviv zijn. Collega Gert van Langendonck, gestationeerd in Kairo, was nog maar net gearriveerd om met haar af te wisselen in eerst Israël en daarna Gaza-stad, toen hij alweer vliegensvlug naar Egypte terugmoest. Morsi zette na zijn internationale optreden de verhoudingen in Egypte alweer op scherp met een vergaande uitbreiding van zijn macht. De Moslimbroeder is een hoofdrolspeler die geen genoegen neemt met de marge. Partner van de VS én Hamas in het Israëlisch-Palestijnse conflict en steeds meer Egyptes sterke man: voorganger Hosni Mubarak kan nog bij hem verbleken. Morsi’s gewicht in de regio kan nog groeien als Syrië de nieuwe leiders zou krijgen waarop de sunnitisch-Arabische landen, Turkije en het Westen aansturen – ook een ontwikkeling die Assad uit de schijnwerpers duwde.

En die andere sleutelspeler in de regio, de Turkse premier Erdogan? Let op hem, schrijft correspondent Bram Vermeulen in deze De Wereld. Hij is als NAVO-lid de naaste bondgenoot van het Westen in het Midden-Oosten, maar ook een scherp criticus van Israël, dat hij vorige week ‘etnische zuivering’ in Gaza verweet. Erdogan is Assads naaste vijand, en geldt in tegenstelling tot Morsi als brokkenpiloot.