VVD komt in mineur bijeen op congres

De mooiweerpartij die de VVD langwas, maakt zich op voor een somber congres. Weet de partijtop de onvrede te beheersen? Of gaat ze op weg naar nieuw rumoer?

„Het is gewoon een leugen van de VVD!” Jarico Vos, net voorzitter van de jonge liberalen, is best „een beetje boos”. Eerst mocht hij nog op het VVD-congres van vandaag spreken. Daarna niet, toen weer wel en nu weer niet. Volgens het VVD-partijbestuur wist Vos twee weken geleden al dat hij geen spreektijd zou krijgen, en was hij daarmee ook akkoord. Onzin, zegt Vos. Daar komt nog bij dat partijleider Mark Rutte vorige week in het openbaar aan Vos iets van van zijn spreektijd beloofde. Maar partijvoorzitter Benk Korthals negeerde die toezegging.

Het lijkt een wat onbeduidende interne aangelegenheid. Maar de gang van zaken is exemplarisch voor de VVD van de laatste weken: de ontastbare campagnemachine die de partij jaren was, hapert. Ervoor in de plaats komt, zo vindt Vos: „bekrompen amateurisme”. Bekrompen, omdat de VVD zo bang is voor kritiek van Vos dat ze hem geen spreektijd gunnen. Amateuristisch omdat de ophef rond het spreekverbod ertoe leidde dat Vos een veel groter podium kreeg om zijn boodschap te verkondigen: dat de VVD dreigt „te verworden tot een machtspartij zonder principes”.

Overigens zegt een VVD-voorlichter dat Vos niet wordt geweerd uit angst voor zijn kritiek. Maar in de opzet van het congres, waar alle leden hun zegje moeten kunnen doen over het akkoord, past geen „voorkeursbehandeling” voor de voorzitter van de jonge liberalen.

Vandaag komen de leden bij elkaar voor het partijcongres in Den Bosch, voor het eerst in jaren in mineur. In de peilingen is de partij gehalveerd. Honderden leden zegden op. Op ledenavonden werden Kamerleden van kiezersbedrog beticht. Huiskrant De Telegraaf liet Mark Rutte vallen en keerde zich de eerste weken na de presentatie van het regeerakkoord bijna dagelijks op de voorpagina tegen het kabinet. Rutte bood zijn excuses aan voor zijn handelen, een unicum voor een partij die altijd mooi weer wil uitstralen. En voor een leider van wie concurrenten jaloers zeggen dat hij een teflonlaag heeft.

Allemaal door die inkomensafhankelijke zorgpremie, maar misschien nog wel meer door de manier waarop de VVD die maatregel verdedigde. Of beter gezegd, niet verdedigde. „Geen voorbeeld van briljante crisiscommunicatie”, zo omschreef Rutte het zelf.

Door de inkomensafhankelijke zorgpremie met toestemming van coalitiepartner PvdA in te ruilen voor nivellering via de inkomstenbelasting, heeft de VVD-top het oproer weten te neutraliseren. Het congres zal een belangrijk signaal geven: is de ergernis echt de wereld uit of was de rust van afgelopen week maar een pauze op weg naar nieuw rumoer?

Met het uitsluiten van de voorzitter van de jonge liberalen toont de partij in deze nieuwe situatie nog de oude reflex: onwelgevallige geluiden de kop in drukken en niet ingaan op pijnlijke vragen – in de verwachting dat het allemaal overwaait als journalisten op weg gaan naar het volgende verhaal. Probleem is dat wat vroeger werkte, zich nu tegen de VVD keert. Het zwijgen was de afgelopen jaren soeverein, een teken van onaantastbare macht. Nu verhindert het een verdediging van de eigen keuzes tegenover een argwanende achterban. Het lijkt nu op zwijgen uit angst – voor een uitglijder of de perceptie van interne verdeeldheid.

Rutte zei zelf, op een ledenavond in Zoetermeer, dat het aan hem is om het vertrouwen terug te winnen. Hij riep zijn partijgenoten wel op dat zij de „de zaak niet moesten laten bederven” door wat er sinds het akkoord is gebeurd. Of ze luisteren, zal dit weekend blijken.