Standbeeldjes

Nederlands: Het Lieverdje. Amsterdam, beeldje het Lieverdje. Date 2005-09-10 (original upload date) Source Originally from nl.wikipedia; description page is/was here. Author Original uploader was P.H. Louw at nl.wikipedia Permission (Reusing this file) CC-BY-2.5-NL.

Op de ochtend van dinsdag de 20ste november heeft een Duitse vrachtautochauffeur op het Spui in Amsterdam Het Lieverdje met sokkel omver gereden. Daar lag het beroemde standbeeldje met twee gebroken enkels. De website Dichtbij.nl had een paar ontroerende foto’s. Ik verwachtte dat dit de oorzaak van nationaal tumult zou worden, maar dat is geweldig meegevallen. Die avond had Het Parool niet meer dan een kort berichtje. De Volkskrant van woensdag had een informatief stukje van een halve kolom met een foto. Dat was dat. In deze kwaliteitskrant kon ik niets vinden. Dat kwam doordat die chauffeur een half uur te vroeg was geweest. Maar woensdag worden onze lezers uitvoerig ingelicht, is me door de redactie verzekerd. Dat lees ik te laat, want dit stukje is dan al ingeleverd. Dat moet, wegens de razendsnelle digitale productietechnieken.

In de Volkskrant werd een omwonende geciteerd. „De hele wereld staat in de fik en wij maken ons druk om een beeldje.” Ja, daar zien we Aleppo en Homs tot puin geschoten worden, Israëliërs en Palestijnen vermoorden elkaar met raketten, al dagen besteedt de televisie de helft van het avondjournaal aan een gruwelijke moord die eindelijk is opgelost, en wat doen wij? We zitten te jammeren over een omvergereden beeldje dat niet eens ernstig is beschadigd.

Er zit een kern van redelijkheid in, maar zo werken de menselijke hersens niet. Bij mijn weten is het nooit wetenschappelijk onderzocht, maar ik denk dat ieder ongeluk, iedere ramp zijn identificatiefactor heeft. Een vloedgolf aan de andere kant van de wereld heeft een lagere identificatiefactor dan een autobotsing voor je deur, vooral als je er zelf getuige van bent geweest.

Deze factor is dan weer opgebouwd uit een aantal subfactoren: de nabijheid van de gebeurtenis, het zichtbare dramatische gehalte, de mate van gevoeligheid/onverschilligheid van de getuige, in hoeverre hij er persoonlijk direct bij betrokken is. Zo valt er nog wel het een en ander te verzinnen. Het doel van reclame en politieke propaganda is de identificatiefactor zo hoog mogelijk te maken. Stel je voor dat niet Het Lieverdje maar het beeld van Pim Fortuyn in Rotterdam omver was gereden. Dan hadden we al iets heel anders beleefd.

Toch is ook Het Lieverdje, gemaakt door Carel Kneulman, een belangrijk beeld, omdat zich daarin een paar historische jaren concentreren. De naam is bedacht door de columnist ‘Dagboekanier’ van Het Parool, H.A.A.R. Knap. In 1947 had hij het bronzen iepenloof met de rupsen uitgereikt aan een jongetje van tien dat een hondje uit de gracht had gered. Lieverdje werd de vertederende bijnaam van het Amsterdamse straatschoffie met een gouden hart. Hij kreeg een standbeeld dat betaald is door de Hunter sigarettenfabriek (Ha Hunter Heerlijk!). De koperen plaquette op de sokkel maakt er melding van. Het beeldje is in 1960 onthuld door mevrouw Van Hall, echtgenote van de burgemeester. Goeie ouwe tijd. Geen gespuis op straat, het personeel van de ambulance en de tram kreeg nog geen pak slaag van het tuig en zonder vrees voor een vreselijke ziekte kon je een sigaretje opsteken.

Toen kwamen de Provo’s, en nu we het over Het Lieverdje hebben: in het bijzonder Robert Jasper Grootveld, die zichzelf de antirookmagiër noemde. Zijn strijdkreet was uche uche. Ik heb hem redelijk goed gekend, en ik verzeker u: hij was een genie, in het gesprek met een rijkdom aan absurde improvisaties en in zijn kunst een volstrekt oorspronkelijk talent. Verder had hij de strijd aangebonden met de ‘verslaafde consument’. Toen al. Die man was zijn tijd ver vooruit. Waarom zou je niet eens een standbeeld voor die verslaafde consument oprichten: een enorme vetzak, liggend tegen een achtergrond van lekkernijen uit de supermarkt, en begeleid door reclameteksten, door een vet-slijmerige stem uitgesproken. Gùhnieietùh.

Dit ongeluk met Het Lieverdje lijkt me een goede aanleiding om weer eens aandacht te vragen voor het kleine standbeeld. Amsterdam heeft er meer. In een van die oude bomen in het Leidsebosje staat op een dikke tak het Boomzagertje. Aan de Marnixstraat rent een man met een vioolkoffer. Op het Oudekerksplein zie je tussen de keien een hand die een vrouwenborst streelt. Bij de Stopera komt uit het plaveisel een violist tevoorschijn, dat wil zeggen zijn hoofd, een hand en de viool. Al die sculpturen zijn anoniem. Ooit ging het gerucht dat ze door koningin Beatrix waren gemaakt. Ik kon me dat wel voorstellen. Ze heeft een artistiek talent maar in haar positie kun je je het niet veroorloven ook nog eens als kunstenares beroemd te worden. Nu gaat het gerucht dat ze van een medicus zijn die voor geen prijs bekend wil worden.

Hoe dan ook, ik wens Het Lieverdje een voorspoedig herstel.