Who shot J.R.? De bekendste cliffhanger in de tv-geschiedenis

Het hield zelfs de Britse koningin Elizabeth bezig. Net zoals 300 miljoen andere mensen in 57 landen: Who shot J.R.? De cliffhanger van de Amerikaanse prime time soap opera Dallas op 21 maart 1980 was een mijlpaal in de tv-geschiedenis.

Gisteren overleed de acteur Larry Hagman, bekend als oliebaron J.R. Ewing uit de serie Dallas, de moeder aller soapseries. In de jaren 80 was ook Nederland in de ban van de Texaanse familie Ewing en hun intriges. Toen J.R. in de laatste scene van het seizoen 1979/80 werd neergeschoten had iedereen het erover, schreef redacteur Wilfred Takken dit voorjaar in NRC.

“De naar schatting veertig personages die toen in de serie rondliepen, hadden allemaal een goed motief. Zes mensen hadden J.R. die dag bedreigd. Dallas (1978-1991) – over een Texaanse familie die in olie en koeien handelt – werd in één klap de populairste serie ter wereld. En de twee schoten in J.R.’s borst vormden het schoolvoorbeeld van een cliffhanger: een spannend, open einde van een aflevering waardoor iedereen de volgende keer weer wil kijken, móet kijken.”

http://www.youtube.com/watch?v=OdfuABAZYWs
(hier een betere versie)

Toen de Britse Queen Mum die zomer Larry Hagman in Londen ontmoette zei ze: “Ik zal u maar niet vragen wie u heeft neergeschoten.” Hagman antwoordde: “Als ik het wist, zou ik het niet zeggen. Zelfs niet tegen u, majesteit.”

Dat Hagman het niet wist, was geen pose. Takken:

“De schrijvers en producenten van de serie wisten het zelf nog niet. Dallas begon dat derde seizoen net aan te slaan in de VS. Dus toen het einde van het seizoen naderde, met als oorspronkelijke ontknoping een moordzaak tegen J.R.’s vader Jock, vroeg de omroep aan de makers of ze een paar extra afleveringen konden maken. Maar ja, dat was lastig, het verhaal was al rond. Volgens producent en schrijver Leonard Katzman zei zijn co-producent Phil Capice toen: “Waarom knallen we die rotzak niet gewoon neer?” Katzman antwoordde: “Ach, wat dondert het; schiet hem neer. Later bedenken we wel wie het gedaan heeft.”

Acht maanden lang werd de wereld in onzekerheid gehouden. De gebruikelijke zomerstop werd nog twee maanden verlengd omdat Larry Hagman weigerde aan het werk te gaan, tenzij hij een salarisverhoging van 100.000 dollar per aflevering kreeg en een aandeel in de opbrengst van de inhaakhandel. Toen hij zijn zin kreeg, ging de acteursvakbond toevallig staken, zodat er nog eens vier weken wachttijd bijkwam.

Rond de eerste uitzending van het nieuwe seizoen was iedereen bezig met die ene vraag. Who shot J.R.? Don Mercedes – van de hit Rocky – componeerde zelfs een countrylied over de kwestie: ‘Wie schoot op J.R. Ewing/ Wie knalde J.R. neer?/ Wie gaf hem zijn verdiende loon, die zeer gehate heer?’ En het Turkse parlement sloot die dag eerder, zodat de volksvertegenwoordigers de aflevering konden zien.

Op 21 november 1980 had de wereld duidelijkheid. Het was Kristin Shepard, de zus van J.R.’s vrouw Sue Ellen. Ze nam wraak omdat J.R. haar had bezwangerd en gedumpt.

Voor de serie was dat al snel niet meer relevant. J.R. overleefde aanslag - en gezien zijn populariteit was dat eigenlijk te verwachten - en op het einde van het seizoen lag Shepard zelf dood in het zwembad. Actrice Mary Crosby, die de rol van Shepard op zich nam, kan er dertig jaar laten niet mee zitten. Tegen CBS zei ze een paar jaar geleden dat ze het leuk vindt dat haar karakter in tal van landen nog steeds een Triviant-vraag is: who shot J.R.?