Nanodeeltjes houden afweer MS in toom

Multiple sclerose, een auto-immuunziekte, is te behandelen zonder het hele immuunsysteem te onderdrukken. Met nanodeeltjes maakten immunologen en biotechnologen uit Chicago het immuunsysteem tolerant voor het eiwit myeline. Dat staat bij MS bloot aan voortdurende aanvallen van de eigen afweer. Volgens de onderzoekers is de techniek ook bruikbaar bij andere auto-immuunziekten en bij allergieën (Nature Biotechnology, online 18 november).

Rond de lange uitlopers (axonen) van zenuwcellen ligt een isolerend laagje myeline. Dat is onmisbaar voor het ongestoord doorgeven van zenuwimpulsen. Bij MS wordt de myeline ten onrechte als lichaamsvreemd aangemerkt. Het gevolg: het immuunsysteem breekt het isolatiemateriaal af en er ontstaan ernstige neurologische afwijkingen.

Medicijnen die het immuunsysteem onderdrukken, vertragen het proces wel, maar stoppen het niet. Bovendien maken ze de patiënt extra vatbaar voor infecties en kanker.

Effectiever is het om tolerantie op te wekken voor myeline. De onderzoekers in Chicago maakten daarbij gebruik van één van de hoofdfuncties van de milt. Afweer-regulerende cellen in het orgaan controleren vele stukjes (‘antigenen’) van cellen die in het lichaam zijn doodgegaan. De milt gaat na of daar wellicht restanten van ziekteverwekkers tussen zitten. Herkennen de miltcellen de antigenen als lichaamseigen, dan krijgt het immuunsysteem het signaal dat er geen reden is om in te grijpen. Zijn ze lichaamsvreemd, dan komt razendsnel een immuunreactie op gang.

Dat bracht de onderzoekers op het idee om stukjes myeline als antigeen in te bouwen in nanobolletjes. Uiterst kleine (0,0005 millimeter) bolletjes van een lichaamsvriendelijk polymeer werden bekleed met myeline-antigeen en bij MS-muizen ingespoten. Met succes: de milt herkende de aangevoerde myelineantigenen als lichaamseigen en de ziekte kwam tot staan. De onderzoekers hopen deze nanodeeltjes binnenkort voor het eerst bij patiënten te kunnen testen. Huup Dassen