Kunst heeft me op de been gehouden

In de rubriek ‘Het laatste woord’ praten mensen over hun laatste levensfase.Daaronder staat wekelijks een necrologie van een niet per se bekende persoon.

„Ik ben dol op het werk van de Finse schilderes Helene Schjerfbeck. Zij staat in dezelfde traditie als Gustav Klimt en Egon Schiele, waarvan ik ook een groot liefhebber heb.”

„Een paar maanden geleden, bij mijn zangles, maakte ik een bijzonder moment mee. Ik zong een stuk van John Dowland, van wie ik op dit moment veel liederen zing: Weep you no more, sad fountains. Vanaf de allereerste inzet voelde ik dat alles klopte: terwijl ik zong, stroomde een gevoel van intens geluk door me heen. Ik ving de blik van mijn zanglerares en zag tranen in haar ogen. Toen ik klaar was, omhelsde ze mij.

„Dit zijn onvergetelijke momenten, waarop alles op z’n plek lijkt te vallen. Ik heb dat ook wel meegemaakt bij boetseren, waarin ik al zo’n twaalf jaar lessen volg. Ik was bezig een hoofd te boetseren. Met mijn gedachten was ik bij een hele goeie, zieke vriendin; ze is inmiddels overleden. Intussen deden mijn handen hun werk. Ik raakte ontroerd: door verdriet en ook door wat ik onder mijn handen zag ontstaan.

„Kunst heeft me de afgelopen jaren op de been gehouden. Het is een vorm van loslaten, van jezelf aan schoonheid overgeven. Het is natuurlijk vreselijk een dodelijke ziekte met je mee te dragen. De dood wandelt al ruim vijf jaar met me mee. Intussen heb ik er alles aan gedaan actief en in beweging te blijven.

„Als ik zing, vergeet ik mijn ziekte. Mentaal en fysiek probeer ik mezelf te laten meevoeren door de muziek. Juist in de afgelopen jaren heeft me dat zoveel energie en troost gegeven. Sopraan Elly Ameling heeft eens gezegd: ‘Zingen is fitness voor de ziel.’

„Ik merk nu dat m’n lichamelijke conditie achteruit gaat. Zingen in een koor is me te zwaar geworden. Mijn zanglerares komt nu bij mij thuis. Er komt een moment waarop het zingen niet meer zal gaan. Vreselijk. Maar gelukkig heb ik zoveel prachtige cd’s verzameld, dan zal ik genieten van luisteren naar muziek.

„Sinds ik weet dat ik ziek ben, luister ik naar een cd van de Amerikaanse mezzosopraan Lorraine Hunt, met aria’s en recitatieven van Bach. Ich habe genug. Zo intens, zo prachtig. Zij is ook aan kanker overleden. Ich habe genug – dat gevoel herken ik. Ik heb gehuild van ellende en tegelijk van ontroering om die schitterende muziek. Met hulp van Lorraine Hunt heb ik me door loodzware perioden heen gesleept.

„M’n conditie gaat nu vrij snel achteruit. Eén ding heeft me gelukkig niet in de steek gelaten: mijn concentratie. Ik heb altijd een boek binnen handbereik, waarin ik helemaal kan opgaan. Ik lees van alles: proza en ook poëzie. Het mooiste gedicht dat ik ken, is van Emily Dickinson:

If I can stop one heart from breaking,

I shall not live in vain;

If I can ease one life the aching,

Or cool one pain,

Or help one fainting robin

Unto his nest again,

I shall not live in vain.

„Zelf heb ik geen kinderen gekregen. Dat heb ik wel eens jammer gevonden, ik had ze graag gehad. Gelukkig heb ik heel veel geweldige vrienden om me heen. Ik heb een hechte band met mijn broers en hun gezinnen. Mijn neven en nichten beschouw ik als mijn eigen kinderen. Met hen heb ik reizen gemaakt, steden bekeken, musea bezocht. Elk op hun manier hebben ze ook hun creatieve, artistieke kant ontwikkeld. Ik vind het zo bijzonder dat ik dit met hen kan delen.

„Hetzelfde geldt voor de kinderen die ik in de klas heb gehad. Ik weet dat ik bij velen een bijdrage heb kunnen leveren aan de ontwikkeling van hun liefde voor muziek en mooie dingen. Ik ben ook altijd een echte knutsel- en zangjuf geweest.

„Soms vraag ik me af: waarvoor heb ik eigenlijk geleefd? Wat laat ik na, wat geef ik door? Eerst dacht ik dan: niets – ik heb geen nageslacht. Nu denk ik: mijn manier van leven, mijn kijk op het leven – dat is wat ik heb kunnen doorgeven. Optimistisch zijn. Blijven genieten. Ondanks tegenslag en ziekte de regie over je eigen leven niet uit handen geven. Als je je passies volgt, is het leven zoveel meer waard – juist wanneer je het moeilijk hebt.”

Tekst

Wie wil meewerken aan deze rubriek kan een e-mail sturen naar laatstewoord@nrc.nl.Twitter: #hetlaatstewoord