Generaties en hun kloven

Dertigers zijn pas echt de pineut door de huidige financiële en economische crisis, viel onlangs in deze krant te lezen. Zelfs als ze een vaste baan hebben kampen ze met vaste lasten als zorgverzekering, AOW-premie, telefoon, onroerendgoedbelasting, energie, studieschuld.

Nee, betoogden arbeidseconomen eerder in de Volkskrant, de 45-plussers zijn de klos. Zij worden als eerste ontslagen en hebben daarna nauwelijks een kans op ander werk.

50-plussers waren al een tijdje langer de dupe. Zijn ze werkloos, dan kunnen ze een baan wel helemaal vergeten; werken ze wel in loondienst, dan moeten ze later dan met 65 jaar met pensioen. Met uitgekleed pensioen, want dat zit er ook nog eens aan te komen.

Natuurlijk zijn ouderen ook slachtoffer. Kijk maar naar de rechten die de volksverzekering AWBZ nu nog biedt: dat worden straks soberder voorzieningen waarvan ze maar moeten afwachten of ze er nog wel voor in aanmerking komen.

Hebben deze generaliserende generatiediscussies veel zin? Dikwijls niet. Neem de dertigplussers. De meesten hebben geen studieschuld, omdat ze die eenvoudigweg niet hebben kunnen opbouwen: ze zijn niet hogeropgeleid.

In het algemeen geldt: de verschillen binnen de generaties zijn vaak groter dan de verschillen tussen de generaties. De overeenkomst is: alle generaties kunnen er beter aan wennen dat ze meer en tijdiger voor zichzelf moeten zorgen. Het beroep op de overheid, op collectieve middelen zal onvermijdelijk kleiner worden.

Dat kan in het welvarende Nederland, waar de overheidsuitgaven nog altijd zo hoog zijn als de helft van het bruto binnenlands product, ook zeker geen kwaad.

Hier en daar dringt het besef al door dat overheidsvoorzieningen, betaald uit premies en belastingen, niet vanzelfsprekend gratis voor de ontvangers horen te zijn. In het rapport Wonen 4.0, eerder dit jaar opgesteld door ongeveer alle organisaties die er op woningmarkt toedoen, werd gewezen op het algemeen aanvaarde uitgangspunt dat iedereen zo lang mogelijk zelfstandig blijft wonen. De zorg- en woondiensten die dat vergt, stelden de organisaties, kunnen voor een deel worden betaald uit het vermogen waarover veel 65-plussers beschikken. Dikwijls in de vorm van een eigen huis. Het vermogen zit in de stenen. Maak dat te gelde, zonder dat de bewoners het huis hoeven te verlaten.

Uit al even onverdachte bron kwam deze week eenzelfde suggestie. Onder meer patiëntenfederatie NPCF en seniorenorganisatie ANBO kwamen met een gezamenlijke visie op de ouderenzorg. Geld dat „vastzit in stenen”, stelden zij, kan worden gebruikt voor aanpassingen aan het huis of voor het inkopen van servicediensten die het zelfstandig wonen ondersteunen.

Zijn daarvan alleen de ouderen de ‘dupe’? Nee, want de aantasting van hun vermogen betekent ook dat de erfenis waar hun kinderen op rekenden of hoopten, verdwijnt of geringer wordt. Of dat de ‘warme hand’ waarmee ouderen hun kinderen jaarlijks via een belastingvrije schenking alvast van hun vermogen kunnen laten meegenieten, wordt teruggetrokken.

Is dat onredelijk? Nee, want waarom moeten voorzieningen uit collectief opgebrachte middelen worden gefinancierd als betrokkenen daar zelf, direct of indirect, het geld voor hebben?

Dergelijke versobering van overheidsvoorzieningen treft alle generaties. De student die straks een lening moet sluiten, vanuit de gedachte dat hij dankzij zijn hogere opleiding een hoger inkomen zal verdienen, waarmee hij kan terugbetalen, is een ander voorbeeld.

Zowel gepensioneerden als degenen die hun pensioen nog opbouwen moeten er rekening mee houden dat hun aanvullende uitkering lager uitvalt dan ze eerder verwachtten. Jongeren die daarvoor nog de tijd hebben, kunnen alvast nadenken over de vraag welke voorzieningen ze zelf moeten treffen, mochten ze willen uitzien naar een welgevulde oude dag.

Of er nu liberalen en christen-democraten of liberalen en sociaal-democraten in het kabinet zitten, de trend zal dezelfde blijven. De zorgzame overheid verdwijnt niet, maar wordt wel selectiever. De nadruk op de individuele verantwoordelijkheid zal groter worden.

Liever dan zich als slachtoffer voor te doen, kunnen alle generaties zich daar maar beter op voorbereiden.