Geen van de regeringsleiders wilde de Britten loslaten

Na anderhalve dag gingen de EU-leiders uit elkaar zonder akkoord over het meerjarenbudget. Een mislukking? Zelfs de Britse premier Cameron, euroscepticus, sprak van „vooruitgang in Europa”.

Germany's Chancellor Angela Merkel arrives at the European Union (EU) council headquarters for an EU leaders summit discussing the EU's long-term budget in Brussels November 23, 2012. Prospects of a deal on the EU's long-term budget dimmed on Friday after a fresh compromise proposal offered concessions to France and Poland but ignored British and German demands for deeper overall spending cuts. REUTERS/Francois Lenoir (BELGIUM - Tags: BUSINESS HEADSHOT POLITICS TPX IMAGES OF THE DAY) REUTERS

De Europese regeringsleiders zijn vrijdag zo dicht bij een deal over de meerjarenbegroting 2014-2020 gekomen, dat onderhandelaars serieus hebben overwogen door te vergaderen. „Het was mogelijk, het was te doen’’ zei één hunner vrijdagavond rond zes uur, toen de onderhandelingen waren gestaakt.

Ook volgens president Van Rompuy, die de onderhandelingen leidde, was de top geen mislukking of flop, zoals veel media meldden. „De besprekingen waren constructief.” Hij kreeg mandaat van de regeringsleiders „het werk komende weken voort te zetten om een akkoord begin volgend jaar mogelijk te maken’’.

Volgens diegenen die zeggen dat het glas halfvol was liggen de belangrijkste bouwstenen voor de Europese meerjarenbegroting al min of meer op hun plaats. Zo eiste de Britse premier Cameron bij aankomst donderdag dat er in de ontwerpbegroting die er toen lag, ruim 1000 miljard euro voor zeven jaar, 200 miljard gesnoeid werd. Uiteindelijk legde hij zich neer bij 95 miljard extra bezuinigingen. Ook wilde Cameron zijn korting op de Britse afdracht aan de EU-begroting op peil houden. Dat lukte, al had hij een scherpe woordenwisseling met de Franse premier François Hollande over de manier waarop dat gecompenseerd wordt. Na de top was Cameron zichtbaar opgelucht. Hij noemde de (halve) deal ,,vooruitgang in Europa’’. Daarna merkte hij op - zeldzaam voor zijn doen - dat de Britten in de EU thuishoren, invloed hebben en over ,, goede bondgenoten” beschikken.

Dit klinkt radicaal anders dan drie dagen geleden, toen onderhandelaars nog serieus rekening hielden met een Britse exit uit de EU. Ze verkenden zelfs de mogelijkheid een begroting te hebben zónder Britten, omdat Cameron met een veto dreigde. Nederland en Zweden steunden Cameron tot het laatst toe, uit solidariteit maar ook om zo maximaal bezuinigingen af te dwingen die ze zelf wilden. Ook bondskanselier Merkel wilde onder geen beding dat de Britten buiten de boot vielen. Merkel zei zelfs dat Van Rompuy ,,te streng’’ was tegen Cameron, maar volgens insiders hoorde dit bij het scenario: Merkel en Van Rompuy hadden de taken op deze top keurig verdeeld. Van Rompuy legde een compromisvoorstel op tafel dat grote landbouwontvangers als Frankrijk gerust moest stellen. Verder snijden, zei hij, was onverantwoord. Merkel stelde intussen voor wél meer te snijden, om Cameron, Rutte en Reinfeld (Zweden) te plezieren. Op de vorige top in 2005 sloeg Merkel exact dezelfde brug, maar dan naar Polen.

Begrotingsonderhandelingen zijn vaak dramatisch. De Europese begroting bedraagt 1 procent van het Europese bbp, 6 procent zijn administratiekosten, de rest stroomt in de vorm van subsidie terug naar lidstaten. In crisistijd wordt het extra lastig: iedereen wil snijden, maar alleen in andermans inkomsten. Commissievoorzitter José Manuel Barroso maakte al drie van deze toppen mee. ,,Dit was de eerste keer dat de begroting omlaag moest,’’ zei hij, ,,terwijl we nu met 27 lidstaten zijn die willen dat Europa steeds meer doet. „De vorige keer, lukte ook niet in één keer.

Definitieve cijfers over de begroting, die rond de 972 miljard uitkomt, zijn nog niet te geven. Het Britse probleem is grotendeels ontmanteld. Maar andere landen hebben nog vragen. Zo wordt de Spaanse bijdrage aan de EU-begroting berekend op grond van cijfers uit 2008 – toen Spanje nog groeide als kool. Ook Griekenland wil om deze reden coulance. Litouwen eist EU-hulp om een gammele kerncentrale te sluiten. Dat moet Van Rompuy komende weken of maanden allemaal regelen. Dat is niet eenvoudig: het geld moet ergens vandaan komen. Er is pas een deal als alle draadjes zijn afgehecht.

De sfeer tijdens de top was goed. Veel regeringsleiders arriveerden gespannen, prikkelbaar. Donderdag werd dat na bilaterale gesprekken met Van Rompuy en Barroso al beter: iedereen kreeg aandacht voor zijn problemen, soms zelfs een toezegging. Ruttes hoofddoel is behoud van de Nederlandse korting. In ruil moet hij dan soepel zijn als er minder geld naar innovatie en onderzoek gaat dan hij wil. Ook op gebied van douaneinkomsten, die Nederland voor andere landen int en waarvan het nu 25 procent mag houden, moet hij misschien licht inbinden. Nu is hem – derde bod – 18 procent geboden, wat volgens Belgisch onderzoek de kosten ruim dekt. Een ander doel heeft hij voorlopig wel bereikt: de Britten bij Europa houden. ,,Het idee dat daar iets aan zou veranderen, daar heb ik me altijd tegen verzet.”

Hij was niet de enige die hier erg opgelucht over was. „Als we iets hebben gezien afgelopen twee dagen” , zei bondskanselier Merkel, „is het wel dat de politieke wil er is om tot een akkoord te komen.” Onderhandelingen nu stoppen is niet zonder risico: een verkiezing hier of een crisis daar kan het delicate breiwerk zo doen ontrafelen. En in de verte doemt al een nieuw risico op: de kans dat het Europarlement, dat voor het eerst instemmingsrecht heeft, de begroting afkeurt. Het parlement eiste eerder dit jaar een hogere begroting. Parlementsvoorzitter Schultz en de Franse president Hollande waarschuwden gisteren nadrukkelijk dat ze de begroting niet door juist de rijke landen willen laten uitkleden. ,,Solidariteit”, zei Schultz, ,,dat is ook Europa.´´