Gaza-actie paste in electorale tactiek

Nieuwsanalyse

Premier Netanyahu had veel steun voor de oorlog tegen Gaza, maar veel minder voor de wapenstilstand.

Benjamin Netanyahu geldt als bedachtzaam en pragmatisch. Sommigen zeggen: sluw en ondoorgrondelijk. Waarom begon de Israëlische premier een oorlog die niet te winnen is? Hij zei: „Om de terroristische infrastructuur in Gaza uit te schakelen en het raketvuur uit Gaza te stoppen.” Immers, geen regering kan lijdzaam toezien hoe haar burgers stelselmatig worden beschoten.

De aanleiding voor de Operatie Wolkkolom, die vorige week woensdag begon en deze woensdag eindigde in een wapenstilstand, was volgens regeringswoordvoerders het feit dat Palestijnse strijders in enkele dagen meer dan honderd raketten op Israël afvuurden. Maar bronnen bij het Israëlische leger vertellen dat de operatie al eerder was gepland.

De geschiedenis van geweld tussen Israël en Gaza gaat terug tot de stichting van Israël in 1948. Sinds 2000 werden er duizenden raketten uit de Gazastrook afgevuurd, die aan zo’n dertig Israëliërs het leven kostten. Andersom blokkeerde Israël de Gazastrook en doodde het daar de afgelopen twaalf jaar ruim 4.600 Palestijnen. Echt rustig was het nooit. Wel betrachtte zowel Hamas, dat de Gazastrook bestuurt, als Israël de laatste jaren enige terughoudendheid, om escalatie te voorkomen.

Maar ditmaal besloot NetanyahuGaza een pak rammel te geven. Waarom nu? Commentatoren wijzen op de verkiezingen van 22 januari. Netanyahu’s Likud-partij stond vóór de operatie op voorsprong, maar hij was herverkiezing nog niet zeker zolang zijn oppositie bloed rook.

Verwacht werd dat Netanyahu’s rivalen, oud-premier Ehud Olmert en oud-minister Tzipi Livni, vorige week hun comeback in de politiek zouden aankondigen. Samen met de Arbeidspartij wilden ze de sociaal-economische malaise tot verkiezingsthema maken. Netanyahu, een neoliberaal, scoort slecht op dit terrein. Door de operatie in Gaza verdween dit onderwerp van tafel. Olmert en Livni hebben zich tot nog toe niet in de politieke arena gewaagd. Netanyahu kreeg tijdens de operatie een 20 procent hogere waardering van de Israëlische bevolking.

Vooral de Israëliërs in het zuiden hadden zich beklaagd over de raketten, die weliswaar meestal in boerenvelden landden, maar de bevolking steeds naar de schuilkelders joegen. Volgens de Israëlische regering leefde een miljoen Israëliërs in angst. Geen geringe stem, op een bevolking van nog geen acht miljoen. Netanyahu had de zuiderlingen belastingvoordeel aangeboden, maar dat was niet genoeg. Ze kwamen naar Tel Aviv tegen de raketten uit Gaza demonstreren. Netanyahu moest daadkracht tonen, vond ook de rest van de joodse Israëliërs. Ruim 90 procent stemde in met de operatie. Al hoorde ruim de helft van de bevolking - tot in Jeruzalem – afgelopen week sirenes loeien door Hamas’ gewelddadige reactie op het Israëlische offensief.

Toen Netanyahu woensdag een staakt-het-vuren overeenkwam, was de binnenlandse respons minder positief. 70 procent van de Israëliërs zou tegen een wapenstilstand zijn. Zij vonden dat het Hamas-bewind in Gaza door het Israëlische luchtoffensief nog niet genoeg bestraft en beschadigd was. De zoon van oud-premier Ariël Sharon, die in 2005 de Israëlische kolonisten weghaalde uit de Gazastrook, vond: „We moeten heel Gaza met de grond gelijk maken.” Eli Yishai, minister van Binnenlandse Zaken: „We moeten Gaza terugslaan naar de Middeleeuwen.”

Toch besloot Netanyahu niet tot een grondoffensief, zoals zijn voorganger Olmert in 2009 was begonnen. Destijds was de invasie een fiasco. De dertien dode Israëlische soldaten werden Olmert zwaar aangerekend, al won zijn partij daarna de verkiezingen. Het grote aantal doden aan Palestijnse kant (ongeveer 1.400) kwam Israël op forse kritiek van de internationale gemeenschap te staan. En het offensief leverde uiteindelijk niets op. Zeker, Hamas werd zwaar beschadigd. Maar vanaf het moment dat de Israëlische grondtroepen zich terugtrokken, vulde de Gazastrook zich weer met raketten. Veel meer en veel betere ditmaal, mede door de Arabische lente. Uit Libische wapendepots kwam na de val van Gaddafi geavanceerd wapentuig, dat door de val van de Egyptische president Mubarak haast vrijelijk door de Sinaï-woestijn naar Gaza kon worden gesmokkeld.

Netanyahu moet hebben beseft dat als Israël Hamas’ wapenarsenaal en zijn infrastructuur werkelijk wil uitschakelen, dat zo veel Palestijnse burgerslachtoffers zal vergen, dat zelfs de grote Amerikaanse bondgenoot Israël zal moeten afvallen.

Dus kwam er deze week, na zes Israëlische en ruim 160 Palestijnse doden, een wapenstilstand, zonder dat Netanyahu zijn doelen heeft bereikt. Opnieuw is Hamas schade toegebracht, maar niet uitgeschakeld. Zolang de grens met Egypte poreus blijft, zal Hamas zijn arsenaal opnieuw aanvullen. En zolang Israël de Palestijnse gebieden bezet, zal daar Palestijns verzet tegenover staan.

Als het nieuwe bestand het houdt tot de Israëlische verkiezingen, wint Netanyahu die met gemak. Maar als volgende maand een raket uit Gaza een Israëliër doodt, geldt de operatie als mislukt en begint het weer van voren af aan. Netanyahu verwacht geen duurzame wapenstilstand, bleek uit zijn persverklaring woensdag. „We moeten het staakt-het-vuren een kans geven om een pauze in de situatie in te lassen en de burgers van Israël te laten terugkeren naar hun dagelijkse routine.”

Uitzicht op een duurzame vrede is er al helemaal niet. Dat wil de regering van Netanyahu ook niet, schreef Roger Cohen, columnist van de New York Times: „De onmogelijkheid van een bestand aantonen en zo de Israëlische bezetting van de Westelijke Jordaanoever laten voortduren, de nederzettingen daar uitbreiden en het idee van een tweestatenoplossing [een Palestijnse staat naast Israël] laten verdwijnen. Dit zouden wel eens Netanyahu’s criteria kunnen zijn voor de tactische winst van Operatie Wolkkolom (samen met winst voor Likud op 22 januari).”

Feit is dat Netanyahu het vredesproces met de Palestijnen grotendeels heeft genegeerd, terwijl zijn regering zich inspant om de Israëlische nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever uit te breiden. Hij is fel tegen de aanvraag voor erkenning van een Palestijnse staat bij de Verenigde Naties, die voor volgende week op de agenda staat. Het komt Netanyahu niet slecht uit om, zo vlak voor de stemming, te kunnen zeggen: er is geen Palestijnse partner voor vrede, getuige hetgeen vorige week gebeurde. Een staat naast Israël die raketten op ons afvuurt, kan de wereld niet accepteren.

    • Leonie van Nierop