Zo verpest Rutte II ook het huren

De huurplannen van het kabinet roepen vragen op over het CPB, vindt Sweder van Wijnbergen.

Illustratie Arcadio Esquivel

De tweede tijdbom in dit meest ondoordachte regeerakkoord in decennia tikt naar zijn ontploffing toe. Eerst de mislukte poging te nivelleren via de zorgpremie, nu de geplande doodsteek voor de woningcorporaties, en zo komen er nog een paar. Afschaffen van sociale werkplaatsen, de WW midden in een recessie naar de bijstand verschuiven, onhandige ontslagrechthervormingen die averechts gaan uitpakken, pensioenhervormingen die slechts schijnbesparingen geven; en dat zijn nog maar de grootste blunders in dit in elkaar geflanste regeerakkoord.

Allereerst de aanval op scheefwonen. Mensen met meer dan minimumloon gaan hun corporatiewoning uitgejaagd worden door agressieve huurverhoging. Over wat daarna gebeurt is niet nagedacht; er ligt een gapend gat tussen de goedkoopste koopwoningen en de duurste huurwoningen. Aangezien dit kabinet maar minimaal beweegt naar het uitfaseren van hypotheeksubsidies blijft dat gat bestaan en komen de scheefwoners in moeilijk vaarwater.

Dat wordt verdedigd door scheefwoners als rijke graaiers weg te zetten die ten onrechte schaarse sociale woningen bezet houden. Maar scheefwoners zijn grotendeels mensen die met een laag inkomen de corporatiesector binnengekomen zijn en zich uit die bodemlaag beginnen te ontworstelen. Dit beginnende succes wordt door dit kabinet afgestraft met een flinke hap uit hun netto-inkomen. Dit kan oplopen tot een marginale belasting op succes van zo’n 10 procent boven op het toch al progressieve belastingsysteem. Dit kabinet vindt nivelleren zo’n feest dat de armoedeval die hiermee gecreëerd wordt op de koop toe genomen wordt. En weer wordt de hoogste marginale druk bij de lagere middeninkomens gelegd. En zo komt ook een eind aan het streven van de corporaties gemengde wijken te creëren, want wie succes boekt vanuit de onderkant van de inkomensverdeling moet meteen zijn wijk uit.

Dit plan schijnt van de PvdA te komen, die partij wil kennelijk zo snel mogelijk een tweedeling-Franse stijl in onze woonomgeving. Het is maar wat je sociaal-democratie noemt.

En dat is nog niet alles. Doordat het groepje voortvarende politici zich rijk rekende aan de extra huurinkomsten van de scheefwoners (die uiteraard nul zullen zijn als ze werkelijk wegtrekken) wordt daarop vooruitlopend twee miljard euro (!) bij de corporaties weggehaald, met onmiddellijke ingang. Daarnaast worden de totale huren beperkt tot 4 procent van de WOZ-waarde, wat bij een grote minderheid van de corporaties huurverlaging afdwingt overal waar de WOZ-taxaties recentelijk sterk gedaald zijn. Combineer dat met die veel te hoog ingeschatte heffing en volgens koepelorganisatie Aedes gaat 30 procent van de corporaties failliet. Bij de rest komt een onmiddellijk einde aan nieuwbouw of renovatie van sociale woningen. Om te overleven, zal men zich vol op commercieel lonende activiteiten moeten gooien, precies het tegenovergestelde van wat het kabinet zegt te willen bereiken. Incompetentie of de kiezer misleiden, u zegt het maar.

Oplossingen zijn er: faciliteer verkoop van corporatiewoningen met een financiering waarmee je scheefwoners in staat stelt in hun huis te blijven, schrap de onzalige huurkoppeling aan de WOZ-waarde en breng de heffing in lijn met werkelijk gegenereerde meeropbrengsten. En compenseer voor de lagere heffingsinkomsten door bijvoorbeeld de curieuze effectieve verlaging van het huurwaardeforfait van dit akkoord om te zetten in een effectieve verhoging, wat toch moet als het huis naar Box 3 gaat in de toekomst.

Deze zoveelste deconfiture roept vragen op. In ons systeem moeten politici regelmatig beslissen over dossiers waar ze maar weinig echt van begrijpen. Dat gaat meestal goed doordat we een apolitieke ambtenarij hebben die de politieke bazen professioneel van advies dient, zodat domme hobby’s er op tijd uitgevist worden. Die kwaliteit van advies heeft bij deze gesprekken kennelijk ontbroken, wat tot vragen leidt over het CPB, de enige adviseur die volledig bij het proces betrokken was.

Bij de zorgpremie verscholen ze zich achter hun formele opdracht. Daar stelden ze zich op als een onderzoeksassistent die gewoon zijn opdrachten uitvoert, in plaats van als adviseur die erbij waarschuwt dat een beter gestelde vraag een heel ander antwoord zou geven. Maar bij de corporaties zijn ze echt in de fout gegaan: enerzijds berekenen ze de gevolgen van vermindering van hypotheeksubsidies inclusief het negatieve effect op huizenprijzen, anderzijds wordt bij de WOZ-koppeling van huurplafonds vrolijk doorgerekend met de oude aanname van permanente huisprijsstijging van 1 procent per jaar boven inflatie. Gebeurde neem ik aan door een werknemer in het kantoor ernaast en onderling overleg was net een stapje te ver; ook de directeur die aan tafel zat bij het advies zag de inconsistentie kennelijk niet. Dergelijke fouten lijken ook gemaakt te zijn bij de doorrekening van de slecht doordachte fiscale pensioenmaatregelen. Dit soort blunders hoort het CPB niet te begaan.

Die aanval op de wooncorporaties is al jaren terug ingezet door toenmalig minister Bos (Financiën, PvdA), die een miljardengreep in de kas van de corporaties deed. Daarop volgde een heffing van 700 miljoen euro (and more to come) waarmee de gevolgen van falend toezicht bij Vestia op de corporaties afgewenteld worden, en om het af te maken deze aanslag. Overigens volgens insiders weer afkomstig van (nu formateur) Bos, net als het onzalige zorgpremieplan. Een sociaal denkende partij met eerlijk delen in het vaandel die al jaren zijn uiterste best doet om arm Nederland zijn woongarantie af te nemen, heeft toch wel wat uit te leggen.

Sweder van Wijnbergen is hoogleraar economie aan de Universiteit van Amsterdam.