Zie jij Rutte met sabel duelleren?

Als literaire liefdesverklaring deze week Jort Kelder over De duizelingwekkende jaren van historicus Philipp Blom.

Philipp Bloms boek De duizelingwekkende jaren komt helemaal tegemoet aan mijn weemoedige interesse voor het Europa van honderd jaar geleden – het leven was overzichtelijk en de wereld nog van ons. Een Brit kon zijn vinger in zout water steken, eraan proeven en arrogant declameren: ‘British.’ Want alles waar zee aan grensde behoorde toe aan het Britse Rijk. Het boek beschrijft de periode 1900-1914. Een veelbelovende, verwarrende en beangstigende tijd, die ontaardde in de meedogenloze WOI, die even onnodig als onvermijdelijk was.

„Blom stelt zich voor dat in bibliotheken over de hele wereld vraatzuchtige boekwormen alle documenten na 1914 hebben vernietigd. Geen Verdun, geen beurskrach, geen Auschwitz, geen Goelag. Hij bekijkt de eerste veertien jaar van de vorige eeuw van binnenuit, onbevangen. Een tijd van snelheid en energie, zoals de raceauto op het omslag die op drie wielen door de bocht gaat. Machines maakten spierkracht overbodig. Hierdoor ontstond het gevoel: waar zijn de echte mannen, de ridders die vechten voor een ideaal?

„Er keerde een vreemde flinkheid terug. Duelleren kwam in de mode. De Franse premier Clemenceau vocht in zijn leven twaalf duels uit. Zie je Rutte al bij de Hofvijver, een sabel in de hand, duelleren met Wilders? Je droeg altijd een zelfmoordbrief in je binnenzak om je tegenstander vrij te pleiten, die anders voor poging tot moord kon opgaan. In het Wetboek van Strafrecht werd tot 2006 het doden van een tegenstander bij een duel minder zwaar bestraft dan doodslag, want het ging om een gentlemen’s agreement.

„De Eerste Wereldoorlog was een herschikking van de Europese landkaart. Het Britse Rijk maakte plaats voor Duitsland. De gefrustreerde Keizer Wilhelm II keek geweldig op tegen zijn oma, Queen Victoria, maar zijn Britse familie vond hem maar een drukdoend, min mannetje. Tijdens Cowes Week, een zeilwedstrijd bij Isle of Wight, werd hij uitgelachen. Ieder jaar zagen ze hem met een groter keizerlijk jacht aankomen, steeds proleteriger. Hij viel uit de toon omdat hij te veel zijn best deed, zegt Blom.

„Toen is Wilhelm II de Kieler Woche begonnen om de Britten naar de kroon te steken, met veel meer geld, machtsvertoon en grootse slagschepen – de Miljonairsbeurs van een eeuw geleden. Nu herschikt de wereldkaart zich door China. Je ziet dat ze daar de hoogste en grootste gebouwen willen hebben, de drang om uiterlijkheden aan de financiële kracht aan te passen.

„In de duizelingwekkende jaren tussen 1900 en 1914 namen we afscheid van de adel, van oude systemen. De democratie kwam eraan. De restanten zijn nog , ongeveer 10.000 mensen behoren tot de aristocratie. Ik stond onlangs met Coen Schimmelpennick van der Oije, voorzitter van de Hoge Raad van Adel, voor de stamboom van zijn grootmoeder. Zij heette Van Limburg Stirum-Van Limburg Stirum. Het was netjes om een dubbele achternaam van dezelfde familie te hebben. Zo beschermde je je familiekapitaal en de voortzetting van het geslacht. De adelsvereniging heeft nu veel meer actieve leden dan dertig jaar geleden. De belangstelling voor waar je bij hoort herleeft. Sta ik in het rode of blauwe boekje?

„Voor de adel is alles levende geschiedenis, dat is mooi, omdat er een rechtstreekse lijn naar de middeleeuwen loopt. Graaf Hans Willem Bentinck lag in de 17de eeuw in bed met koning Willem IIII, aldus geruchten. Zijn nazaten zeggen nu, driehonderd jaar later: nee, het was niet Bentinck, want uit brieven kunnen we opmaken dat het iemand anders was. Ha, het doet nog steeds pijn! Een mooie stamboom is, net als dit boek, een prachtig verhaal.’’

Philipp Blom: De duizelingwekkende jaren 1900-1914. De Bezige Bij, 560 blz. € 19,90