Toen de ellende begon…

Vijftig jaar geleden – de oorlog was nog niet eens zo gek lang voorbij – verzonnen we dat het een goed idee was om ernstig en meervoudig gehandicapten een eigen dorpje te geven. ‘Het Dorp’: alle gehandicapten op een kluitje, lekker onder elkaar, met alle zorg en hulpverleners in de bossen bij Arnhem. Een marathontelevisieuitzending

Vijftig jaar geleden – de oorlog was nog niet eens zo gek lang voorbij – verzonnen we dat het een goed idee was om ernstig en meervoudig gehandicapten een eigen dorpje te geven. ‘Het Dorp’: alle gehandicapten op een kluitje, lekker onder elkaar, met alle zorg en hulpverleners in de bossen bij Arnhem. Een marathontelevisieuitzending van Mies Bouwman op 26 en 27 november 1962 – Open Het Dorp – leverde 22 miljoen gulden op. Ik leefde toen nog niet, maar de beelden staan me helder voor ogen, want de hoogtepunten uit het programma komen eens in de zoveel tijd voorbij. Je zou ook kunnen zeggen dat de ellende toen begon.

Mevrouw Schut,

Ik ken u niet,

Maar dit krijgt u van Zwarte Piet

Banketbakkers die voor het goede doel een heel groot krentenbrood hadden gebakken.

Kinderen die hun spaarpot kwamen legen.

Een fanfare die 125 gulden had opgehaald.

We keken graag naar onszelf, en naar hoe we met z’n allen geld ophaalden voor het goede doel.

Het recept werd daarna talloze malen herhaald, het liefst met BN’ers die de telefoon opnamen. Laatste loot aan die stam: Max maakt mogelijk waarin Omroep Max-voorzitter Jan Slagter zichzelf een reisje naar Indonesië toebedeelde om aandacht te vragen voor ‘de mensonterende toestand’ van ‘verwaarloosde en aan hun lot overgelaten’ Indische Nederlanders in de voormalige kolonie. In een promo kwam een geëmotioneerde Jan voorbij terwijl hij een verwaarloosd vrouwtje in zijn armen sloot. Op zo’n moment weet je dat je geld dient over te maken.

Nederland op z’n best met Jan Slagter als Sinterklaas. Emo-tv voor en door bejaarden, mensen die de actie Open Het Dorp hebben meegemaakt en die de saamhorigheid van toen nog een keer willen herbeleven. Toen stopten ze gehandicapten in het bos, nu gaan ze ‘een thuis’ bouwen in Indonesië.

Onze gehandicapten werden in 1962 met een drumband naar hun dorp gebracht. Dat hadden ‘we’ toch maar mooi voor elkaar gebokst! Probeer in zulke omstandigheden een gegeven paard maar eens in de bek te kijken. De bewoners ervoeren al snel dat wonen tussen alleen maar andere gehandicapten ook zo z’n nadelen had. De een was gehandicapter dan de ander en dat gaf spanningen. Behalve hulpverleners en familie kwamen er weinig ‘gewone mensen’ naar hun wijk. Ze hadden er ook niets te zoeken. Behalve een aangepaste supermarkt en een gemeenschapsruimte was er geen vertier. Op de middelbare school moesten we in sinterklaastijd ooit gedichten bij chocoladeletters die voor ‘de bewoners’ waren gekocht, schrijven.

Mevrouw Schut,

Ik ken u niet,

Maar dit krijgt u van Zwarte Piet.

De inzichten van toen zijn inmiddels achterhaald. In de komende jaren wordt Het Dorp verbouwd tot een gewone Arnhemse woonwijk, met woningen voor mensen met en mensen zonder beperking. Maar voor het zover is komen de artiesten Frans Bauer, Gers Pardoel en Willeke Alberti nog een keer spontaan feest vieren vanwege het vijftigjarig jubileum. Voor mensonterende toestanden hoeft Omroep Max niet naar Indonesië.