Steeds meer Ieren eisen recht op abortus

In Ierland houdt de woede aan nadat een vrouw stierf die geen abortus kreeg. Amanda Mellet, die zelf het land uit moest voor een abortus, getuigt.

AFP

Foto AFP / PETER MUHLY. AFP

De pijn is rauw en, net als de woede, duidelijk voelbaar. Onder de tafel knijpt hij af en toe in haar been, ter aanmoediging. Zij zegt: „Als een dief in de nacht gingen we naar Engeland.” Want daar kon, in tegenstelling tot in Ierland, haar zwangerschap worden afgebroken. Het is volgende week een jaar geleden.

Amanda Mellet en James Burke zien er jonger uit dan ze zijn: zij, 38, werkt bij een liefdadigheidsorganisatie. Hij, 36, is chef in een restaurant in Dublin. De reden waarom ze willen praten is eenvoudig: zwangerschapbeëindiging moet in Ierland een gezicht krijgen. Ze zijn echte mensen met echte verhalen. Niet de anonieme X, A, B en C – de vrouwen die de afgelopen twee decennia rechtszaken voerden tegen de Ierse staat.

En ze zijn heel stellig: de hevige discussie in Ierland die is opgelaaid na de dood van Savita Halappanavar, die vorige maand overleed aan bloedvergiftiging na een miskraam, gaat niet over het recht op abortus. „Zo ver zijn we nog lang niet in Ierland.” Het gaat over de beëindiging van zwangerschappen op medische grond. Over gewenste zwangerschappen van baby’s die buiten de baarmoeder niet zouden overleven. En vooral om de uitvoering van het vonnis in de zaak-X uit 1992, toen de Ierse rechter oordeelde dat een zwangerschap mag worden beëindigd als het leven van de moeder in gevaar is.

Dat vonnis werd nooit wettelijk vastgelegd, waardoor er onder artsen grote weerzin bestaat om een abortus uit te voeren. De Ieren stemden in een referendum al in met het recht op informatie over abortus en met het recht om af te reizen naar een ander land voor een abortus, maar toch weet niemand of artsen die informatie wel mogen verstrekken.

Foto Titia Ketelaar

Foto Titia Ketelaar

Amanda was 21 weken zwanger toen ze voor de tweede echo naar het ziekenhuis gingen. Ze hadden zich die dag heel anders voorgesteld: ze zouden eerst horen of het een jongen of meisje werd, dan babykleren en een wiegje kopen, en denken over namen. Het werd de diagnose ‘onverenigbaar met leven’.

De baby – een meisje – leed aan het Edwards-syndroom, een zeldzame chromosoomafwijking waardoor ze een hartafwijking zou hebben, en onder meer problemen met nieren en darmen. Ze zou in de baarmoeder sterven, of snel na de geboorte. Ze dachten dat de bevalling zou worden ingeleid. Maar ze werden naar huis gestuurd.

Amanda: „De verloskundige zei alleen: ‘Sommige mensen in jullie situatie beëindigen de zwangerschap. Maar dat kan niet in dit rechtsgebied’.”

James: „Wat je wil, is dat iemand de medische opties met je doorneemt.”

Demonstrators hold placards and candels in memory of Indian Savita Halappanavar in support of legislative change on abortion during a march from the Garden of Remembrance to the Dail (Irish Parliament) in Dublin, Ireland on November 17, 2012. Ireland's tough abortion laws came under fire following the death of the Indian woman Halappanavar after doctors allegedly refused her a termination because it was against the laws of the Catholic country. The Indian woman, who was 17 weeks pregnant, repeatedly asked the hospital to terminate her pregnancy because she had severe back pain and was miscarrying, her family said. AFP PHOTO / PETER MUHLYAFP

Amanda: „Maar ze zijn zo bang, dat ze zelfs niet durven te praten.”

Artsen vermijden vaak contact met buitenlandse collega’s

James: „Het is niet de fout van de verloskundigen. Ze mochten ons gewoon niet meer informatie geven.”

Wat ze kregen, was een doorverwijzing naar de Irish Family Planning Association, een liefdadigheidsorganisatie die seksuele voorlichting geeft. „Huilend reed ik er heen”, vertelt Amanda. „Ik dwaalde door het winkelcentrum waar ze zaten, verblind door tranen. Iedereen keek naar me.”

Ze kreeg twee opties: wachten tot het hartje vanzelf zou stoppen, of naar het buitenland reizen en daar de zwangerschap laten beëindigen. Dat laatste doen volgens pro-abortusorganisaties jaarlijks duizenden Ierse vrouwen. Niemand weet hoeveel. Omdat abortus illegaal is, houdt niemand de cijfers bij en vrouwen praten er niet over. Het Abortion Support Network, dat in Londen is gevestigd, hielp de afgelopen drie jaar 335 vrouwen met financiële bijdragen, onder wie 19 slachtoffers van verkrachting, 21 vrouwen met gezondheidsproblemen en 21 meisjes onder de 16 jaar. De organisatie noemt het „de top van een ijsberg”.

James en Amanda hadden gespaard voor de komst van de baby. Het geld werd gebruikt voor tickets, „een anonieme hotelkamer” in Liverpool en het ziekenhuis. Het kostte hun 2.500 euro.

Ze moesten zelf een afspraak maken. De angst voor participatie aan abortus gaat zo ver, dat Ierse artsen geen contact hebben met hun buitenlandse collega’s. Amanda’s medische gegevens werden via een omweg doorgestuurd aan het Liverpool Women’s Hospital. En andersom: de Engelse verloskundige vroeg nadrukkelijk of ze bezwaar hadden dat de gegevens werden doorgegeven aan Amanda’s huisarts. Sommige vrouwen liegen, en zeggen dat ze tijdens een vakantie een miskraam hebben gekregen.

Wat steekt, zegt Amanda, is dat „het voelt alsof ik iets heb misdaan, alsof ik een monster ben”. En dat terwijl het niet om abortus ging. Ze herhalen het vaak: dit was geen abortus. Het hartje van hun baby werd medisch gestopt, de weeën opgewekt. En na vijf dagen werd Aoife geboren. Ze hebben foto’s, afdrukken van haar handen en voeten. En in de woonkamer staat een kistje met haar as. Dat kwam drie weken na de geboorte per koerier aan in Dublin.

In februari kozen ze ervoor naar buiten te treden. James zegt: „We wisten niet eens of dat legaal was.” En de verslaggever van de Irish Times die hun verhaal optekende, maakte zich zorgen over hun veiligheid en gebruikte schuilnamen. Maar de krant kreeg honderden reacties, en op een tweede verhaal – mét foto – volgden geen repercussies. „Het is een teken dat Ierland aan het veranderen is”, zegt James.

De Savita-zaak toont dat ook, denkt Amanda. Sinds het nieuws over haar dood bekend werd, worden overal in het land dodenwaken gehouden. Ze hebben eerder op de avond zelf samen met naar schatting 600 anderen voor de Dáil, het Ierse parlement, gestaan. En woensdag staan ze er weer, totdat het parlement wettelijk vastlegt dat zwangerschapsbeëindiging op medische grond is toegestaan.

Maar de parlementsleden blijven bang, merken ze. De katholieke kerk is, ondanks de afgenomen invloed, een machtige lobbygroep. Het Life Institute, een pro-lifebeweging, belde sinds de zomer 5.600 keer met parlementsleden.

Het stemt hen droevig. „Er is zo weinig compassie.” Een van de parlementsleden vroeg Amanda of ze zo boos was omdat ze abortus had gepleegd. „Ik wilde schreeuwen: ‘Ik heb mijn dochter ter wereld gebracht. Maar niet in dit land. Daarom ben ik boos’.”