Planeetje Makemake heeft soms atmosfeer, soms niet

De dwergplaneet Makemake heeft waarschijnlijk hier en daar een tijdelijke atmosfeer, ontstaan door verdampend ijs. Het is een atmosfeer van weinig betekenis, concludeert een internationaal team van astronomen uit een bijzondere waarneming aan de deze kleine soortgenoot van Pluto. Makemake kwam in beeld – in tegenlicht – toen hij voorlangs een zwakke ster schoof. Behalve over de atmosfeer is er ook meer bekend geworden over het oppervlak (tamelijk ijsachtig) en de afmetingen (een beetje afgeplat) van Makemake.

Van Pluto, die lang de negende en verst van de zon staande planeet van ons zonnestelsel was, maar in 2006 bij de dwergplaneten werd ingedeeld, staat vast dat hij een ijle atmosfeer van stikstof en andere gassen heeft. Pluto staat ongeveer 6 miljard kilometer van de zon. Makemake draait nog een miljard kilometer verderop. En het is er kouder: –240°C tegen –230°C. Er kan dan nauwelijks oppervlakte-ijs verdampen.

Toch hielden sommige astronomen er rekening mee dat ook Makemake een atmosfeer zou hebben. In dat geval zou een ster waar Makemake voorlangs trekt al lichtzwakker worden vóór de eigenlijke bedekking. En ook het weer geleidelijk te voorschijn komen. Bij de metingen waren de overgangen echter abrupt.

De sterbedekking is vanuit verschillende locaties waargenomen – vier in het noorden van Chili en één in Brazilië. Door die iets verschillende kijkrichting was vast te stellen dat de planeet 1502 km ‘breed’ is en van pool tot pool 1430 km ‘hoog’. Makemake is meer afgeplat dan de aarde.

Uit de flinke weerkaatsing vanaf het oppervlak is afgeleid dat de dwergplaneet plaatselijk met verse ijsafzettingen is bedekt. Volgens de astronomen, die hun bevindingen gisteren in Nature publiceerden, kan dit betekenen dat delen van het oppervlak van Makemake nét genoeg door de zon worden opgewarmd om ijs te laten verdampen. De vrijkomende gassen zouden een lokale dampkring vormen en op koudere plekken weer ‘aanvriezen’.