Neergang Duitse pers kan democratie in gevaar brengen

Dit najaar belooft zeer somber te worden voor de Duitse pers. DAPD, het op één na grootste nieuwsagentschap van Duitsland, heeft begin oktober uitstel van betaling aangevraagd. De Frankfurter Rundschau, het oudste nationale dagblad, heeft een week geleden dat voorbeeld gevolgd. En Gruner + Jahr (G+J), Duitslands grootste uitgever, zal waarschijnlijk ophouden met het publiceren van de Financial Times Deutschland (FTD).

De FTD werd in 2000 opgericht als een joint-venture van G+J en Pearson, de eigenaar van de Britse Financial Times. De krant verwierf al snel een geduchte reputatie door zijn uitmuntende journalistiek, maar heeft tijdens zijn twaalfjarige bestaan een verlies geleden van 250 miljoen euro. Pearson gaf de strijd in 2008 op en verkocht zijn belang aan G+J. Als nieuwkomer heeft de FTD uiteraard specifieke problemen, maar de eigenaren van dagbladen verliezen over de hele linie hun geduld met hun noodlijdende producten.

Sommige problemen hebben de eigenaren aan zichzelf te wijten. Ze hebben vaak niet slim genoeg geïnvesteerd in hun online-activiteiten en hebben niet hard genoeg geprobeerd de kwaliteitsjournalistiek te koesteren. Maar de harde waarheid is ook dat het traditionele, op advertenties gebaseerde bedrijfsmodel van de krantensector, dat voor het eerst in 1836 werd ontwikkeld door het Franse La Presse, niet langer werkt.

Hoewel twee derde van de omzet van de Duitse dagbladen nog steeds afkomstig is uit de verkoop van advertenties, zorgt het internet – waar adverteerders geen journalisten hoeven te subsidiëren om de aandacht te trekken voor hun producten – voor een snelle terugloop van de vraag naar advertentieruimte in de kranten en op hun websites. Het aandeel van de Duitse dagbladen op de advertentiemarkt is sinds 1985 vrijwel gehalveerd.

Ook Engelstalige publicaties hebben last van afnemende advertentieverkopen, maar het internet betekent ook dat hun potentiële publiek vele malen groter is. Uitgevers in niet-Engelstalige landen verliezen net zo veel, maar krijgen er minder voor terug. Dat is een groot probleem voor een sector met hoge vaste lasten. Zelfs in 2012 – een goed jaar voor de Duitse economie – heeft vrijwel geen enkel nationaal dagblad in Duitsland winst gemaakt.

Structurele aanpassingen zijn onvermijdelijk. Het verdwijnen van de zwakste spelers kan het leven voor de overblijvende partijen makkelijker maken. Maar te veel consolidatie kan ook schade toebrengen aan iets dat nóg belangrijker is dan de winst. Een kwaliteitspers is van levensbelang voor een vitale democratie. Als de hele sector wordt bedreigd, komen de samenleving en de beleidsmakers misschien voor onplezierige beslissingen te staan. Ze moeten zouden dan zelfs een reddingsoperatie moeten overwegen in de vorm van subsidies.

Breakingviews is een dagelijks commentaar vanuit de City in Londen. Vertaling door Menno Grootveld.