Een tekenende patiënt

Het ziekenhuis wordt gekenmerkt door drie lichaamshoudingen. De arts staat; de bezoeker zit; de patiënt ligt. Het meest horizontale leven is allicht dat van de patiënt. Op hem of haar wordt neergekeken, het is niet anders. De blikrichtingen liggen vast. De patiënt kijkt omhoog of opzij.

In de tekeningen of cartoons van de Brit Nick Wadley is het begonnen om het perspectief, letterlijk en figuurlijk, van de patiënt. De door hem gemaakte schetsen met potlood laten de blikken zien die de horizontale mens werpt. Dat wil zeggen: als hij, zoals Nick Wadley blijkt te kunnen, erin zou slagen zowel tekenaar als patiënt te zijn.

Het boekje, dat Man + Doctor heet, is oblong uitgegeven. De tekeningen, soms voorzien van een beetje tekst, zijn geen cartoons in de zin van afzonderlijke moppen, beelden het curriculum van de patiënt af in een soort van chronologisch beeldverhaal. Dat loopt van het wachten in de wachtkamer en de klacht waarmee de patiënt zich aandient, via het nadere onderzoek, de patiënt bestraald, de patiënt gescand, de patiënt geopereerd, tot diens hernomen staande en lopende leven.

Jawel, dit zijn de dingen die we vroeg of laat allemaal meemaken, maar waar we het zo min mogelijk over hebben. Hebben we hier wel zin in?

Laat ik er dit van zeggen. Wat de tekeningen van Nick Wadley buitengewoon maakt, dat is hun genadeloos montere stemming. Het is verbluffend dat deze tekenende en getekende patiënt er op de een of andere manier in geslaagd is zichzelf tegelijk van buiten af en van binnen uit te zien.

Er is een tekeningetje van een liggend iemand met beide armen omhoog. De linker houdt een schetsboekje in de lucht, de rechter tekent. Dat is op zichzelf al hondsvermoeiend, ook als je gewoon gezond bent, probeer het maar eens. Maar om een tekeningetje te kunnen maken van deze liggende tekenaar moet de maker ook nog eens buiten zichzelf zijn getreden.

En datzelfde geldt eigenlijk voor alle door Wadley afgebeelde ziekenhuisroutines. De patiënt zou die alleen maar kunnen zien als hij zijn eigen bezoeker was – in een ziekenhuis is het zien voornamelijk iets voor de anderen.

Deze tekeningen gaan onder meer over het isolement van de patiënt. Of liever de kloof die er gaapt tussen ziek en gezond. Het omslag, goed gekozen, toont de ronde van het medisch team. Links en onder zit-ligt de patiënt, die voor zich uit kijkt. Boven zijn hoofd borrelt een omgekeerde fles die iets heilzaams toevoert. Op enige afstand van hem staat bijeengeschoold een medisch drietal, heren in een geheim en zorgelijk overleg. Over hem, zonder hem.

Maar sarcastisch of cynisch zijn ze toch niet, deze tekeningen, eerder oprecht verbaasd. En medelijden met zichzelf, daar doet deze patiënt ook al niet aan. Juist daardoor ontkomen we er niet aan dit personage, deze medische Elckerlyc, direct te herkennen. Deze houdingen, verbazingen, ongerustheden, jawel, dat zijn de onze.

De getrokken potloodlijnen leggen kleine afstanden af en bobbelen een beetje. Ze zijn misschien niet krachtig, maar wel precies. Soms worden ze bijgekleurd. In de zojuist genoemde tekening van de ronde van het medisch team brengen een paar veegjes waterverf wat kleur op een paar wangen – roze bij een arts en een verpleegster, blauw bij de patiënt. In een tekening die ‘Descending the staircase’ heet, groeien de twee gebruikte kleuren (eentje voor een kamerjas, eentje voor een trapleuning) zelfs uit tot hoofdzaak en loflied. Dit is een – weliswaar nog wankele – afdaling die tegelijk een overwinning is.

Grappig is een te log woord voor deze tekeningen. Licht zijn ze zeker. Opluchten is wat ze doen. Ze zijn geestig in de zin van geestrijk, ze geven een goed humeur, ze doen een zonnetje opgaan. Je zou willen dat dit boekje met tekeningen van ons aller condition humaine in de Gift Shop van elk ziekenhuis komt te liggen. Om na de goede afloop mee naar huis te nemen dan.