De luizenmoeder blijft maffiamama

Zondag begint het tweede seizoen van maffiaserie Penoza, die aan de VS werd verkocht. De Nederlandse details zijn de sleutel tot het internationale succes.

De bruidegom daalt de stalen gevangenistrap af, terwijl de andere gevangenen slingers van wc-papier naar beneden laten dwarrelen. De vader kan er niet bij zijn: hij ligt verderop met kanker in de ziekenboeg, met handboeien geketend aan een behandeltafel, terwijl de arts hem pijnlijk toucheert.

Net als de eerste reeks van de populaire Nederlandse maffiaserie begint Penoza II zondag met een bruiloft. Maar deze keer vindt de bruiloft plaats in een gevangenis, wat toch iets afdoet aan de feestvreugde. Zo begint de tweede reeks een stuk grimmiger dan de eerste. Met de grote bazen in de bak ligt het misdaadimperium van de Amsterdamse familie De Rue een beetje op zijn gat.

Hoofdpersoon Carmen is niet blond meer maar zwartgeverfd. Anderhalf jaar geleden vluchtte de maffiaweduwe met haar kinderen naar Australië. Nu zijn ze terug en proberen in een provinciestadje een gewoon leven op te bouwen. Krap huisje vergeleken met de villa van vroeger. Symbool van haar nieuwe leven is vriend John (Eric Corton), die een kinderkledingwinkel heeft en niets weet van Carmens verleden.

Maar eenmaal geboren in een maffiafamilie, zit je altijd in een maffiafamilie. Dus op het einde van de eerste aflevering staat Carmen op de parkeerplaats voor de supermarkt en voert een gesprekje met een moeder van school – „Kom je ook gezellig in de ouderraad?” – en moet ze ineens weer bukken en wegduiken voor een regen van kogels.

Hoe was het voor actrice Monic Hendrickx om na twee jaar weer in de huid te kruipen van Carmen? „Och, je doet zo’n leren jasje aan, het Amsterdamse accent, en dan kom je er vanzelf in.” Opvallend is de grotere rol van de kinderen. Hendrickx: „Haar moederschap is wat de serie bij elkaar houdt. Anders zou het een doodgewone piefpafpoef-serie zijn. Zij wil een veilige toekomst voor haar kinderen; dat is haar drijfveer. Haar kinderen vliegen uit, zij krijgt last van het nestverlaterssyndroom. Hoe kun je je kinderen beschermen als ze steeds uitvliegen? In de nieuwe serie is Carmen harder voor de criminelen en zachter voor haar kinderen.”

Carmen wil eruit, maar ze geniet ook van de stress, de macht, de snode plannen. Herkent Hendrickx zich in Carmen? „Bij de schietles vind ik het leuk om raak te schieten. En ik krijg ook een adrenalinerush van de actiescènes. Er vliegen wel geen echte kogels in het rond, maar de explosies zijn echt, en daar moet je wel degelijk op tijd voor wegduiken. Regisseur en bedenker Diederik van Rooijen houdt wel van een beetje echt.”

Penoza, geproduceerd door NL Film in opdracht van de KRO, heeft school gemaakt. Je ziet de stijl terug in andere series en tv-films: mannen in leren jasjes in lege loodsen, getoond in ontkleurde beelden met veel blauw en grijs; hard geweld gemengd met Hollandse lulligheid; en crimineel werk gemengd met dagelijks familieleven. Je zag het in Cop vs Killer, Overspel en Van God Los. Overigens is die Penoza-stijl ook weer ontleend aan buitenlands krimi’s.

En Penoza maakte indruk in het buitenland. De serie heeft een Poolse remake gekregen, Krew z krwi (Bloed van bloed). De grote Amerikaanse tv-zender ABC maakt voor volgend jaar ook een remake: Red Widow. De bewerking wordt gemaakt door scenariste Melissa Rosenberg, bekend van de filmserie The Twilight Saga en de tv-serie Dexter. Aardig om op YouTube beelden uit de remakes te bekijken: dezelfde shots, sterk gelijkende locaties, maar dan met de Poolse of Amerikaanse Carmen en Frans.

Volgens scenarist Pieter Bart Korthuis is de sleutel tot het internationale succes de gedetailleerde tekening van het Nederlandse leven: „Als je een Nederlands product in het buitenland wil verkopen, moet het herkenbare Nederlandse couleur locale hebben. Want een misdaadserie die sprekend op de Amerikaanse voorbeelden lijkt, daar hebben ze niets aan. Ook om het zo geloofwaardig mogelijk te maken, hecht ik aan een gedetailleerde tekening van Nederland. Bij een coketransport zit de coke in de vis. Of de coke ligt opgeslagen in een bollenschuur. Verder zit er grap in over Carmen als luizenmoeder.”

Zodra de buitenlandse koper aan de remake begint, gaat die couleur locale echter weer het raam uit. Korthuis: „In de eerste serie is het onderscheid tussen hasj en cocaïne belangrijk. De familie zit in de hasj. Voor Carmens echtgenoot Frans gaat cocaïne te ver. Dat onderscheid tussen soft- en harddrugs begrijpen ze niet in het buitenland. In de Poolse remake zit de familie dus niet in de hasj, maar in de dranksmokkel. Voor het verhaal maakt dat niet uit.”

Maffiabaas Frans – overigens vermoord in Penoza I – is trouwens niet voor hasj en tegen cocaïne omdat het één slechter zou zijn dan het ander: „Frans is tegen expansie. Hij is de Hollandse middenstander onder de maffiosi. ‘Hou het klein’ is zijn levensles, die hij ook heeft doorgegeven aan zijn vrouw Carmen.”

Penoza II (KRO, 10 afleveringen)Vanaf zondag, Ned. 3, 20.25 uur