'Breng politici Italië naar de sloop'

Zondag kiest Italiaanse links zijn lijsttrekker. Een ‘broekie’ van 37 daagt de oude garde uit – en maakt veel enthousiasme los.

Florence's mayor Matteo Renzi speaks to the audience during a Democratic Party (PD) campaign meeting on October 29, 2012 in Milan. Italian ex-premier Silvio Berlusconi's People of Freedom party (PDL) on Monday lost a key regional election in Sicily seen as a barometer for national polls due in April, handing victory to a centre-left anti-Mafia candidate. AFP PHOTO / OLIVIER MORIN AFP

„Onze huidige leiders zijn net kinderen die in de draaimolen zitten en vragen of ze nog een rondje mogen. Alsjebliééééft. Maar het hoort bij een goede opvoeding dat je nee zegt. Dat het tijd is om uit te stappen. Adesso. Nu.’’

Het applaus klatert op tegen de negentiende-eeuwse muren van het voormalige station Leopolda. Hier begon, in 1848, een van de eerste spoorlijnen van Italië. Nu gaat het opnieuw over verandering, modernisering, vernieuwing. Op een podium aan het eind van de lange hal staat, wit overhemd, das, de mouwen omgeslagen, Matteo Renzi. Hij is 37 jaar, een broekie voor Italiaanse begrippen. Maar hij daagt zo’n beetje de hele politieke klasse uit, om te beginnen zijn geestverwanten op links. „Het is tijd onze huidige leiders naar de sloop te brengen.”

De onvrede over de zittende politieke partijen is groot. De populistische beweging van komiek Beppe Grillo groeit op de golven van de anti-politiek. Maar Renzi, burgemeester van Florence, zoekt de vernieuwing binnen de partijen. Zondag houdt de linkse Democratische Partij voorverkiezingen. Die krijgen veel aandacht, want links staat er in de peilingen veel beter voor dan verward rechts – en wat premier Monti doet, is nog steeds onzeker. Dus de kans is groot dat hier de nieuwe premier alvast voorsorteert. Er zijn vijf kandidaten, maar volgens peilingen gaat de strijd vooral tussen Renzi, de uitdager, en de zittende partijleider, de 61-jarige Pier Luigi Bersani.

„We mogen Monti dankbaar zijn, want zonder hem zou het land er veel slechter voor staan’’, zegt Renzi. Het applaus is beleefd, maar zwakjes. Want met Renzi vinden de meeste Italianen dat nu de politiek weer aan zet is.

Maar welke politiek? In de ogen van Renzi en zijn medestanders zit de linkse Democratische Partij gevangen in het verleden. De naam van de grootste partij op links is een paar keer veranderd sinds 1991, toen de Italiaanse Communistische Partij werd ontbonden. Maar veel gezichten zijn hetzelfde gebleven. De partijbonzen worden nog steeds aangeduid met de term nomenklatoera. Rituelen en strategie zijn traditioneel links: veel vakbond, veel ‘behoud van verworven rechten’.

„Wij zijn linkser dan degenen die alleen maar het werkwoord ‘verdedigen’ kennen’’, zegt Dario Parrini, burgemeester van de stad Vinci, in een steunbetuiging aan Renzi. „De Democratische Partij zit vast in de interne conflicten tussen de verschillende stromingen”, houdt Patricia Prestipino, een linkse kandidaat-burgemeester in Rome, het gehoor onder veel applaus voor.

Daarnaar verwijst Renzi als hij zegt dat links meer zelfvertrouwen moet hebben. Probeer direct te appelleren aan kiezers in het centrum, zegt hij, mik niet op een akkoordje met de partijen in het centrum. Bersani, zijn grote rivaal, is met zijn in totaal acht jaar ervaring als minister (onder meer van Indrustrie en van Economie) „een betrouwbare occasion”, maar daarmee win je de strijd niet.

„Dit is de eerste serieuze poging om van Italië een modern, Europees land te maken, met een modern links”, zegt Enrico Gotti, een Florentijn die naar Renzi is komen luisteren. Hij hoort qua leeftijd bij de oude garde, maar struikelt over zijn woorden van enthousiasme. „De huidige linkse bestuurders maken deel uit van een in zichzelf gekeerde kaste. Zij hebben zich laten hypnotiseren door Berlusconi en kijken nog op de oude manier naar links.”

De inhoudelijke plannen van Renzi blijven vaag. Beter onderwijs. Versterken van de concurrentiekracht van bedrijven. Veel critici op links vinden hem niet links genoeg. En in de voormalige stationshallen ontbreken de vertrouwde symbolen en kleuren van de Democratische Partij. Het maakt de duizenden linkse kiezers hier, onder wie opvallend veel jongeren, niet zo veel uit. Zij willen vooral andere politieke gezichten.

„Ik ben nu 38 jaar en mocht twintig jaar geleden voor het eerst stemmen, toen Berlusconi aan de macht kwam”, vertelt Claudia Arnetoli, een kiezer die nog met Renzi op het lyceum heeft gezeten. „In die tijd is er vrijwel niets gebeurd. Nu zitten we met een failliete boedel. Monti is een technocraat en we hebben geluk gehad dat hij afgelopen jaren heeft geregeerd. Maar nu is het tijd voor nieuwe mensen.” Op de vraag waarom dat Renzi zou moeten zijn, antwoordt ze staccato, met vier steekwoorden: „Meritocratie, verandering, moed, transparantie.”

Heeft Renzi een kans? Zijn campagne, op Amerikaanse leest geschoeid, heeft veel losgemaakt. Hij is de afgelopen weken in een camper door Italië getrokken. Renzi is anders, jonger, frisser – hij kwam naar het station Leopolda op een Nederlandse fiets, hem geschonken door de ambassade. ‘De sloop’ is het sleutelwoord in zijn campagne, en dat komt bij sommige partijleden agressief over – de partijkrant l’Unità noemde hem zelfs fascistoïde.

„Ik zie dat niet als het afdanken van oudere mensen, maar als het stoppen met onze oude manier van doen”, zegt Mariapaola Nicolini, een goedlachse zeventiger. „Wij steunen Renzi omdat we het beste voor onze kinderen willen.” Haar dochter valt haar bij: „En wij voor onze kinderen.”

Renzi staat in de peilingen op de tweede plaats. Zijn eerste doel is Bersani zondag tot een tweede ronde te dwingen, in de hoop dat hij dan alle vernieuwers op links achter zich krijgt. Hij vreest het taaie verzet van het partij-apparaat, en zegt dat de registratie om te mogen stemmen onnodig ingewikkeld is gemaakt. Laat je niet van de wijs brengen, roept Renzi zijn aanhangers op. „Liever een kwartier verliezen bij de registratie dan de komende vijf jaar te verliezen.”