Wat doet een pendelaar in een Vlaamse trein?

Paulien Cornelisse kwam verrassend ver in de Belgische quiz ‘De slimste mens ter wereld’. Totdat ze struikelde over de taalbarrière. Amai!

Nederlanders vinden dat Vlamingen beter Nederlands spreken omdat ze minder Engelse woorden gebruiken en omdat hun taal vaak middeleeuwser klinkt („Wat hebt u een schoon kleedje aan!”). En omdat de Belgen vroeger altijd wonnen met Tien voor Taal, natuurlijk. De Vlamingen op hun beurt vinden dat Nederlanders de standaardtaal spreken, minder beïnvloed door lokale dialecten.

Als je Vlaams wilt nadoen zeg je kraantjeswater tegen kraanwater en ‘kont’ noem je ‘poep’. Verder probeer je wat meer ‘precies’ te zeggen, bijvoorbeeld zo: „Ja maar nee, dat is precies anders.” Woorden als vooraleer kun je ook best eens laten vallen.

Als Vlamingen op hun beurt Nederlanders na gaan doen, zorgen ze ervoor dat je eigen taal gaat haten. „HÉ MAN, GA JE MEE NAAR AMERRRRRSFOORRRT!” roepen ze als een radio-dj uit de jaren tachtig.

Dat zijn zo'n beetje de verschillen. We begrijpen elkaar best.

Onlangs deed ik mee aan de Belgische quiz De slimste mens ter wereld. Afgelopen zomer was deze quiz er in Nederland ook, maar het origineel komt uit Vlaanderen. Het is geen intelligentietest, het gaat om algemene kennis, met een hoop grapjes tussendoor.

Het is heel gezellig om als Nederlander mee te doen aan een Belgische quiz, maar ook best moeilijk. Ik wist bijvoorbeeld niets over BV’s (het Vlaamse equivalent van de BN’er). Belgische politiek, ook geen kaas van gegeten. En de geschiedenis? Wanneer was die Guldensporenslag dan precies?

De redactie van De slimste mens had mij tijdens de voorbereiding al gezegd: je zult er wel na één aflevering uit liggen. Ik ging daar zelf ook van uit. Toch klampte ik mij vast aan de internationale vragen. Ik bleek goed in het herkennen van communistische leiders. Ook wist ik wat feiten op te hoesten over Rudyard Kipling. Zo kwam ik een ronde verder. En nog een. En nog een. Op een zeker moment bleek ik door zo veel rondes heen te zijn gezwijnd dat ik door mocht naar de finalerondes. Ongekend, vonden de Vlamingen. Alle andere Nederlanders die ooit langs waren geweest (Jan Mulder, Matthijs van Nieuwkerk) waren meteen weggespeeld. „Goe gespild, he, amai!” riep de redactie. Ik begon van België te houden.

Wel werd gaandeweg steeds duidelijker hoe verschillend onze landen zijn. Ook voor de Belgen was het vaak ontluisterend om te ontdekken hoe weinig er over hun cultuur bekend was.

Zo wist ik bijna niets over Bobbejaanland (dat ik ook nog eens verkeerd uitsprak). Ik wist niet dat een bedrogen man ‘de hoorns draagt’. Nederlandse draaimolens hadden bij mijn weten geen ‘floche’. Soms leek het of ik de vertegenwoordiger van het Nederlandse volk was. „U kent de zangeres Natalia niet? Ah, die is blijkbaar niet bekend in Nederland.” Af en toe probeerde ik nog zwakjes: „Misschien kennen andere Nederlanders Natalia wel... Ik ben niet DE Nederlander, hè.” Maar dat was ik natuurlijk wel. De Hollandse, liever nog.

Daar zit de Hollandse dan: drie rondes voor de grande finale. De kans bestaat dat ze de slimste mens van België zal worden. Dat is bijna een Belgenmop, maar die kennen de Vlamingen niet.

Maar dan slaat het noodlot toe. Op een cruciaal moment vraagt de quizmaster: „Wat doet een pendelaar als hij in de trein zit?”

O nee, een cryptische vraag. Waarom zou een pendelaar in godsnaam in de trein gaan zitten? De secondes tikken weg. Ik stel mij een pendelaar voor, met een pendelkoord, in de trein. „Kijken of de trein op tijd komt?” opper ik. En ik stop de tijd. Mijn tegenstander mag de antwoorden aanvullen, en hij ratelt af: „Telefoneren, lezen, werken, muziek luisteren.”

En meteen besef ik wat er fout is gegaan. Een pendelaar is in het Vlaams niet iemand met paarse gewaden en klankschalen. Het is precies anders: een pendelaar is een forens. Natúúrlijk zit een forens in de trein.

Keer op keer pendelde ik tussen Amsterdam en Vilvoorde, maar uiteindelijk werd de taalbarrière mijn Waterloo. De Hollandse mag weer naar huis. „Toch goe gespild, hè”, zegt de redactie.

Finale van De slimste mens ter wereld, met presentator Erik Van Looy en jurylid Philippe Geubels, vanavond op de Vlaamse zender Vier, die in Nederland niet te ontvangen is. Fragmenten zijn te zien via www.vier.be.