VS zijn nu opgetogen over rol van Egypte

Na de val van president Mubarak werden de relaties tussen de VS en Egypte koel. Maar in de Gaza-crisis bleken ze zaken te kunnen doen.

Of Israël en Hamas iets dichter bij elkaar komen door het bestand, is twijfelachtig. Maar de strijd tussen beide partijen heeft wel twee andere hoofdrolspelers aan elkaar verbonden. De Verenigde Staten en Egypte forceerden samen een kleine diplomatieke doorbraak, die in ieder geval de wederzijdse beschietingen moet stoppen. Ondanks een koele start heeft de nieuwe Egyptische regering van president Mohammed Morsi de afgelopen 24 uur aangetoond zaken te kunnen doen met de pas herkozen Amerikaanse president Barack Obama.

Zes keer belde Obama sinds het uitbreken van de oorlog met zijn collega Morsi. Tijdens zijn rondreis door Azië maakte hij tijd vrij voor gesprekken met Morsi, zelfs midden in de nacht. Twee dagen geleden stuurde hij minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton naar Kairo, om een doorbraak te forceren in het gecompliceerde, indirecte overleg tussen Israël en Hamas. De Verenigde Staten praten net als Israël formeel niet met Hamas, dat als terroristische organisatie geldt, en kunnen daarom niet zonder Egyptische hulp om toch afspraken met de fundamentalistische beweging te maken.

Om toch de afspraken voor een staakt-het-vuren te maken tussen de strijdende partijen, bleek Morsi’s regering een geschikte partner. Morsi, vertegenwoordiger van de Moslimbroederschap, heeft veel betere banden met Hamas dan zijn voorganger Mubarak, die Hamas wantrouwde. Zijn premier bezocht Gaza vorige week, tot woede van Israël en Amerika. Gisteren kwam de band tussen Hamas en de Moslimbroederschap de Amerikanen wel goed uit. Onder Amerikaans toezicht wisten Egyptische onderhandelaars Hamas ertoe te bewegen akkoord te gaan met de voorwaarden voor een staakt-het-vuren.

In Washington is dat reden voor opgetogenheid, en verbazing. De relatie met Egypte, al decennia een cruciale én dure bondgenoot die voor evenwicht moet zorgen in de instabiele regio, bekoelde dit jaar snel na het aantreden van Morsi.

Het dieptepunt werd in september bereikt, toen de Amerikanen woest waren over een aanval van een menigte op de Amerikaanse ambassade in Kairo. Het verleidde Obama tot de uitspraak: „We beschouwen Egypte niet als een bondgenoot, we zien het ook niet als vijand.” Conservatieve commentatoren noemden de jaarlijkse bijdrage van anderhalf miljard dollar, waarmee Amerika in feite Egyptische steun koopt, weggegooid geld.

Medewerkers van het Witte Huis lekten nu naar de Amerikaanse pers dat Obama opgetogen is over de pragmatische instelling van Morsi. „Dit was iemand die zich concentreerde op het oplossen van problemen”, zei een anonieme medewerker van Obama in The New York Times.

Deze eerste test op het wereldtoneel met Morsi biedt Obama de kans om indirect meer invloed op Hamas uit te oefenen. De komende maanden wil de Amerikaanse regering de invoer van wapens naar de Gazastrook vanuit de Sinaï beter controleren. Daarvoor is samenwerking met Hamas nodig, maar praten is taboe zolang Hamas niet formeel Israëls bestaansrecht erkent en de gewapende strijd afzweert.

Obama had de steun van Egypte nodig om Hamas tot een beëindiging van de raketbeschietingen te dwingen. Zelf spande hij zich in de Israëlische premier Benjamin Netanyahu ertoe te bewegen af te zien van grootschalige vergelding na de bomexplosie in een bus in Tel Aviv, gisteren.

Aanvankelijk steunde Obama de Israëlische beschietingen van de Gazastrook volledig, en zei hij dat Israël het recht had zich te verdedigen tegen raketten van Hamas. Netanyahu wist dat een bestand niet populair is in Israël, waar over twee maanden verkiezingen zijn. Hij kreeg de toezegging van Obama dat hij Israël zou blijven steunen.

Obama beloofde in een telefoongesprek met Netanyahu dat hij zou proberen meer geld in het Congres vrij te maken voor Israëls raketafweer. Na die beloftes bedankte Netanyahu gisteren de Amerikaanse president publiekelijk voor zijn bemiddeling.