'Nederland is de vijfde meest innovatieve economie van de wereld' Onwaar

Er zijn vele ranglijsten die landen op kennis, innovatie of concurrentie met elkaar vergelijken. Op de bekendste, de Global Competitiveness Index van het World Economic Forum, staat Nederland sinds september vijfde. Dit is de index waar het kabinet op mikt als het tot de top-5 van kenniseconomieën zegt te willen behoren.

Toeval of niet, van alles indices haalt Nederland op deze index ook de hoogste notering. Zo staat Nederland op de Global Innovation Index van patentorganisatie WIPO op plaats zes en is Nederland volgens het jaarlijkse Innovation Union Scoreboard van de Europese Commissie zevende van Europa. Volgens de Global Innovation Index van de Boston Consulting Group is Nederland elfde. Al deze indices gebruiken eigen indicatoren. En zo kan het voorkomen dat een land op de ene ranglijst stijgt, terwijl het op de andere daalt.

Welke ranglijst het meest zegt over ‘innovatie’? Sowieso niet die van het World Economic Forum waarop Nederland vijfde staat. Die index gaat namelijk over ‘concurrerend vermogen’ en kijkt –breed – ook naar het politieke klimaat, het investeringsklimaat, de infrastructuur en glasvezelnetwerken. ‘Innovatie’ is in deze index slechts een van de onderdelen, en Nederland scoort daarop veel lager: elfde.

Het werpt de vraag op wat innovatie eigenlijk is. De term raakte in 1972 in zwang toen onder Nederlandse bestuurders het besef begon te leven dat je aan kennis alleen niet genoeg hebt. Kennis moet je kunnen omzetten in nieuwe producten, technologieën en diensten, zegt Tom van der Horst, projectleider van het TNO-rapport De Staat van Nederland Innovatieland 2012. „Anders heb je er weinig aan”.

TNO bekeek verschillende indicatoren en concludeerde net als het World Economic Forum dat Nederland op sommige deelgebieden van innovatie goed scoort, zoals patenten en kwaliteit van universiteiten, maar op andere veel minder. Zo loopt het tekort aan technisch personeel op en is het percentage van het bruto binnenlands product dat aan research en development (R&D) wordt besteed erg laag. Die laatste indicator is belangrijk, want innovatie gaat over lange termijn en een investering betaalt zich pas later uit. „Dus als je geen kapitaal vrijmaakt voor ontwikkeling ga je op den duur achterlopen.”

Met de R&D-investeringen in Nederland is het niet best gesteld. Met 1,84 procent ligt Nederland onder het Europees gemiddelde en ruim onder de Europese doelstelling van 3 procent. Onder meer op basis daarvan schaalt de Europese Commissie in zijn Scoreboard Nederland ook in als innovation follower, vergelijkbaar met België en Ierland, en niet als innovation leader – Duitsland, Zweden, Finland, Denemarken. Al met al beoordeelt next.checkt de bewering van Rutte als onwaar.