Het verlies van geld is dankbaar onderwerp voor documentaires

Ik wil mijn geld terug. Regie Leo de Boer (op IDFA 21/11 en 24/11). *** Money for nothing. Regie Jim Bruce (21/11) . ****

Wanneer praten mensen over brood? Als ze het niet hebben.” Dit (Servische) grapje gaat van oorsprong over seks. Maar je zou het net zo goed over geld kunnen maken: nu de meesten van ons zich geconfronteerd zien met minder geld, wordt geld een populair onderwerp voor documentaires, blijkt op IDFA.

De Nederlandse filmmaker Leo de Boer heeft, als bewindvoerder van een voor zijn minderjarige zoon bestemde erfenis, de helft van het bedrag verspeeld. Hij durft dat zijn zoon niet te vertellen en maakt over die aarzeling, en een vergeefse speurtocht naar mogelijkheden om zonder risico het verloren bedrag terug te winnen, de film Ik wil mijn geld terug.

Die markeert, niet zonder humor, een psychologische omslag. Het leek nog zo zeker, kortgeleden: geld vermeerdert. Maar het failliet van de IJslandse bank Icesave en de halvering van de waarde van een beleggingsportefeuille hebben De Boer anders geleerd. Wat blijft is de eigen verwondering over het naïeve geloof van weleer in winst zonder risico.

Bepaald spectaculair is de Amerikaanse documentaire Money for nothing: Inside the federal reserve. Ondersteund door een reeks eersteklas bronnen, waaronder talrijke voormalige leden van de bestuursraad van de Amerikaanse centrale bank, vertelt maker Jim Bruce de geschiedenis van deze instelling sinds 1910. Twee dingen vallen vooral op: dat de ‘technocratische’ inzichten van de leiders van de bank vaak stranden op wat politici willen; en hoe het gevoerde monetaire beleid sterk beïnvloed wordt door aannames die het karakter van geloof hebben.

Money for nothing zit vol interessante inkijkjes. Zo blijkt gouverneur Greenspan, ofschoon een gelovige in de zelfreinigende werking van de financiële wereld, wel degelijk het plan te hebben gehad in te grijpen in de bubble van de financiële markten, toen in ’98 het hedge-fund LTCM kapot ging. Onder druk kwam hij tot zijn latere beleid van consequente lage rente, het ‘gratis geld’ van de titel.

De huidige gouverneur van de Federal Reserve, Ben Bernanke, komt er slecht vanaf. Door extreem lage rente en het socialiseren – het op de belastingbetaler verhalen van het risico, houdt de Federal Reserve Wallstreet overeind. En waartoe? De hoop dat de daar gemaakte mega-winsten tot productieve investeringen en werkgelegenheid leiden, is allang ijdel gebleken.